Q. HORATIUS FLACCUS • OPERA ET COMMENTARII
CARM. ICARM. IICARM. IIICARM. IVCARM. SAEC.EP.SERM. ISERM. IIEPIST. IEPIST. IIA. P.

varia lectio et testimonia


opus et commentarii • varialectio et testimonia • prosodia et metra
1     cum tot sustineas et tanta negotia solus,
sustentes
2     res italas armis tuteris, moribus ornes,
res italas armis tuteris, moribus ornes,
tuearis
moenibus
3     legibus emendes, in publica commoda peccem,
commoda publica
4     si longo sermone morer tua tempora, caesar.
si longo sermone morer tua tempora, caesar.
demorer
caesar?cesar
5     romulus et liber pater et cum castore pollux,
6     post ingentia facta deorum in templa recepti,
post ingentia facta deorum in templa recepti,
ingencia
fata
7     dum terras hominumque colunt genus, aspera bella
8     conponunt, agros adsignant, oppida condunt,
conponunt, agros adsignant, oppida condunt,
conponunt, agros adsignant, oppida condunt,
componunt
adsignaviassignant
firmantformant
9     ploravere suis non respondere favorem
10     speratum meritis. diram qui contudit hydram
speratum meritis. diram qui contudit hydram
speratum meritis. diram qui contudit hydram
speratu
condiditcontulit
hidramidramydram
11     notaque fatali portenta labore subegit,
totaque
12     comperit invidiam supremo fine domari.
comperit invidiam supremo fine domari.
comperit invidiam supremo fine domari.
conperit
summosubpremosumpremosuppremo
donari
13     urit enim fulgore suo qui praegravat artis
urit enim fulgore suo qui praegravat artis
urit enim fulgore suo qui praegravat artis
urit enim fulgore suo qui praegravat artis
urit enim fulgore suo qui praegravat artis
ait
qui praegravat, artes
artis ¦¦ infra se positas – arte ¦¦ infra se positos
praegrav&pregravatpregravet
arteartes
14     infra se positas; exstinctus amabitur idem:
positos
15     praesenti tibi maturos largimur honores
presenti
16     iurandasque tuum per numen ponimus aras,
iurandasque tuum per numen ponimus aras,
iurandasque tuum per numen ponimus aras,
tuom
nomen
haras
17     nil oriturum alias, nil ortum tale fatentes.
nil oriturum alias, nil ortum tale fatentes.
nil ortum alias
nihil ortum
18     sed tuus hic populus sapiens et iustus in uno
hoc
19     te nostris ducibus, te grais anteferendo,
20     cetera nequaquam simili ratione modoque
caetera
21     aestimat et, nisi quae terris semota suisque
aestimat et, nisi quae terris semota suisque
que
emotasummota
22     temporibus defuncta videt, fastidit et odit,
23     sic fautor veterum, ut tabulas peccare vetantis,
vetantes
24     quas bis quinque viri sanxerunt, foedera regum
quas bis quinque viri sanxerunt, foedera regum
quasuis
sancseruntsancxeruntsanseruntscanxerunt
25     vel gabiis vel cum rigidis aequata sabinis,
equata
26     pontificum libros, annosa volumina vatum
amissa
27     dictitet albano musas in monte locutas.
dictitet albano musas in monte locutas.
dicatdicat etdicitdoctitetductitet
locuutas
28     si, quia graiorum sunt antiquissima quaeque
si, quia graiorum sunt antiquissima quaeque
si, quia graiorum sunt antiquissima quaeque
si quasiquia
graecorumgrecorum
anquissima
29     scripta vel optima, romani pensantur eadem
scripta vel optima, romani pensantur eadem
optume
pensentur
30     scriptores trutina, non est quod multa loquamur:
31     nil intra est olea, nil extra est in nuce duri;
nil intra est olea, nil extra est in nuce duri;
nil intra est olea, nil extra est in nuce duri;
nil intra est olea, nil extra est in nuce duri;
nihil intranon intra
oleam
nichil extranihil extra
duri?durum
32     venimus ad summum fortunae: pingimus atque
venimus ad summum fortunae: pingimus atque
venimus ad summum fortunae: pingimus atque
venimu
summam
pangimus
33     psallimus et luctamur achivis doctius unctis.
psallimus et luctamur achivis doctius unctis.
psallimus et luctamur achivis doctius unctis.
psallimus et luctamur achivis doctius unctis.
ac
saltamus
fortiusscitius
citius unctis?dictionibus
34     si meliora dies, ut vina, poemata reddit,
35     scire velim, chartis pretium quotus adroget annus.
scire velim, chartis pretium quotus adroget annus.
scire velim, chartis pretium quotus adroget annus.
scire velim, chartis pretium quotus adroget annus.
cartis
pretium chartis
precium
arogetarroget
36     scriptor abhinc annos centum qui decidit, inter
scriptor abhinc annos centum qui decidit, inter
adhinc
decidet
37     perfectos veteresque referri debet an inter
veteresveteresne
38     vilis atque novos? excludat iurgia finis.
vilis atque novos? excludat iurgia finis.
viles
excludet
39     ‘est vetus atque probus, centum qui perficit annos.’
perspicitprospicit
40     quid? qui deperiit minor uno mense vel anno,
41     inter quos referendus erit? veteresne poetas
probosque
42     an quos et praesens et postera respuat aetas?
respuat etasrespuet aetasrespuit aetas
43     ‘iste quidem veteres inter ponetur honeste,
44     qui vel mense brevi vel toto est iunior anno.’
est
45     utor permisso caudaeque pilos ut equinae
utor permisso caudaeque pilos ut equinae
pillos
aequinae
46     paulatim vello et demo unum, demo etiam unum,
paulatim vello et demo unum, demo etiam unum,
paulatim vello et demo unum, demo etiam unum,
demo
&
& itemet idemiterum
47     dum cadat elusus ratione ruentis acervi
dum cadat elusus ratione ruentis acervi
cadet
racione
48     qui redit ad fastus et virtutem aestimat annis
qui redit ad fastus et virtutem aestimat annis
ad fastosadfastosadfastusin fastosinfastosinfastusinfaustos
estimat
49     miraturque nihil nisi quod libitina sacravit.
libithina
50     ennius, et sapiens et fortis et alter homerus,
51     ut critici dicunt, leviter curare videtur
52     quo promissa cadant et somnia pythagorea;
phitagoreapithagorea
53     naevius in manibus non est et mentibus haeret
naevius in manibus non est et mentibus haeret
naevius in manibus non est et mentibus haeret
naevius in manibus non est et mentibus haeret
naevius in manibus non est et mentibus haeret
laeviusneniusnevius
nonnenunc
non
at mentibusnon mentibussed mentibusset mentibus
heret
54     paene recens? adeo sanctum est vetus omne poema.
pene
55     ambigitur quotiens, uter utro sit prior, aufert
quociensquoties
56     pacuvius docti famam senis, accius alti,
pacuvius docti famam senis, accius alti,
pacunius
actius
57     dicitur afrani toga convenisse menandro,
58     plautus ad exemplar siculi properare epicharmi,
59     vincere caecilius gravitate, terentius arte.
vincere caecilius gravitate, terentius arte.
cecilius
terrentius
60     hos ediscit et hos arto stipata theatro
edicitediscet
61     spectat roma potens, habet hos numeratque poetas
62     ad nostrum tempus livi scriptoris ab aevo.
ad nostrum tempus livi scriptoris ab aevo.
ad nostrum tempus livi scriptoris ab aevo.
levilivii
livi
evo
63     interdum volgus rectum videt, est ubi peccat:
interdum volgus rectum videt, est ubi peccat:
vulgus
peccet
64     si veteres ita miratur laudatque poetas,
si veteres ita miratur laudatque poetas,
vetere
poeta
65     ut nihil anteferat, nihil illis conparet, errat;
ut nihil anteferat, nihil illis conparet, errat;
anteserat
comparetconparat
66     si quaedam nimis antique, si pleraque dure
si quaedam nimis antique, si pleraque dure
antiquaantiquae
duradurae
67     dicere credit eos, ignave multa fatetur,
ceditcredat
68     et sapit et mecum facit et iove iudicat aequo.
69     non equidem insector delendave carmina livi
non equidem insector delendave carmina livi
non equidem insector delendave carmina livi
delendaque
crimina
laevilevilivii
70     esse reor, memini quae plagosum mihi parvo
que
71     orbilium dictare; sed emendata videri
orbilium dictare; sed emendata videri
set
sede mandata
72     pulchraque et exactis minimum distantia miror.
nimium
73     inter quae verbum emicuit si forte decorum,
inter quae verbum emicuit si forte decorum,
que
decorum et
74     si versus paulo concinnior unus et alter,
concinior
75     iniuste totum ducit venditque poema.
iniuste totum ducit venditque poema.
iniuste totum ducit venditque poema.
iniustum
ducis vendisque
venitque
76     indignor quicquam reprendi, non quia crasse
indignor quicquam reprendi, non quia crasse
indignor quicquam reprendi, non quia crasse
quidquam
reprehendi
crassae
77     conpositum inlepideve putetur, sed quia nuper,
conpositum inlepideve putetur, sed quia nuper,
compositum
illepidequeinlepideque
78     nec veniam antiquis, sed honorem et praemia posci.
nec veniam antiquis, sed honorem et praemia posci.
ac
premiaproemia
79     recte necne crocum floresque perambulet attae
recte necne crocum floresque perambulet attae
recte necne crocum floresque perambulet attae
nenec
perambulat
atti
80     fabula si dubitem, clament periisse pudorem
fabula si dubitem, clament periisse pudorem
clamantclamat
perisse
81     cuncti paene patres, ea cum reprendere coner,
cuncti paene patres, ea cum reprendere coner,
cuncti paene patres, ea cum reprendere coner,
penepoene
reprehendere
reprehendere coneris
82     quae gravis aesopus, quae doctus roscius egit:
esopus
83     vel quia nil rectum, nisi quod placuit sibi, ducunt,
dicunt
84     vel quia turpe putant parere minoribus et quae
85     inberbes didicere, senes perdenda fateri.
imberbesimberbi
86     iam saliare numae carmen qui laudat et illud,
87     quod mecum ignorat, solus volt scire videri,
quod mecum ignorat, solus volt scire videri,
quod mecum ignorat, solus volt scire videri,
quo
ignoret
vult
88     ingeniis non ille favet plauditque sepultis,
sepultus
89     nostra sed inpugnat, nos nostraque lividus odit.
nostra sed inpugnat, nos nostraque lividus odit.
s&
impugnat
90     quod si tam graecis novitas invisa fuisset
graiisgrecis
91     quam nobis, quid nunc esset vetus? aut quid haberet
quam nobis, quid nunc esset vetus? aut quid haberet
quod nunc
haberes
92     quod legeret tereretque viritim publicus usus?
quod legeret tereretque viritim publicus usus?
quod legeret tereretque viritim publicus usus?
quod legeret tereretque viritim publicus usus?
quid
teneretqueteretetqueterretque
quiritimviritum
puplicus
93     ut primum positis nugari graecia bellis
graetiagrecia
94     coepit et in vitium fortuna labier aequa,
coepit et in vitium fortuna labier aequa,
coepit et in vitium fortuna labier aequa,
cæpitcepit
lusumrequiemvacuumvicium
libier
95     nunc athletarum studiis, nunc arsit equorum,
adhletarumadhletharumatl&arum
96     marmoris aut eboris fabros aut aeris amavit,
mormoris
97     suspendit picta voltum mentemque tabella,
suspendit picta voltum mentemque tabella,
suspendi
vultum
98     nunc tibicinibus, nunc est gavisa tragoedis;
tunc
99     sub nutrice puella velut si luderet infans,
velud
100     quod cupide petiit, mature plena reliquit.
relinquid
101     [quid placet aut odio est, quod non mutabile credas?]
motabile
102     hoc paces habuere bonae ventique secundi.
pacet
103     romae dulce diu fuit et sollemne reclusa
solemnesolempnesollempnesollenne
104     mane domo vigilare, clienti promere iura,
domu
105     cautos nominibus rectis expendere nummos,
cautos nominibus rectis expendere nummos,
cautos nominibus rectis expendere nummos,
captoscautoscriptos
certis
exponere
106     maiores audire, minori dicere per quae
107     crescere res posset, minui damnosa libido.
dampnosa
108     mutavit mentem populus levis et calet uno
motavit
109     scribendi studio: pueri patresque severi
scribendi studio: pueri patresque severi
scribenti
pueri patrespuerique patresque
110     fronde comas vincti cenant et carmina dictant.
fronde comas vincti cenant et carmina dictant.
victi
caenant
111     ipse ego, qui nullos me adfirmo scribere versus,
ipse ego, qui nullos me adfirmo scribere versus,
me
affirmo
112     invenior parthis mendacior et prius orto
mendatior
113     sole vigil calamum et chartas et scrinia posco.
sole vigil calamum et chartas et scrinia posco.
solve
cartas
114     navem agere ignarus navis timet, habrotonum aegro
navem agere ignarus navis timet, habrotonum aegro
navem agere ignarus navis timet, habrotonum aegro
navim
æbrotonumabrotanumabrotonumelleborumhabrotanumhebrotanumobrotinum
egro
115     non audet nisi qui didicit dare; quod medicorum est
quid didicit
116     promittunt medici, tractant fabrilia fabri:
117     scribimus indocti doctique poemata passim.
indoctis
118     hic error tamen et levis haec insania quantas
laevis
119     virtutes habeat, sic collige: vatis avarus
120     non temere est animus: versus amat, hoc studet unum;
haud
121     detrimenta, fugas servorum, incendia ridet;
122     non fraudem socio puerove incogitat ullam
non fraudem socio puerove incogitat ullam
sotio
puero non ncogitatpuero ve incogitatpuerove excogitat
123     pupillo; vivit siliquis et pane secundo,
124     militiae quamquam piger et malus, utilis urbi,
militiae quamquam piger et malus, utilis urbi,
militiae quamquam piger et malus, utilis urbi,
miliciaemollitie
quanquam
urbi est
125     si das hoc, parvis quoque rebus magna iuvari.
126     os tenerum pueri balbumque poeta figurat,
balvuumque
127     torquet ab obscaenis iam nunc sermonibus aurem,
torquet ab obscaenis iam nunc sermonibus aurem,
obscenisoscenis
aureaures
128     mox etiam pectus praeceptis format amicis,
mox etiam pectus praeceptis format amicis,
preceptis
firmat
129     asperitatis et invidiae corrector et irae;
asperitatis et invidiae corrector et irae;
correptor
ire
130     recte facta refert, orientia tempora notis
rectae
131     instruit exemplis, inopem solatur et aegrum.
132     castis cum pueris ignara puella mariti
133     disceret unde preces, vatem ni musa dedisset?
nenisi
134     poscit opem chorus et praesentia numina sentit,
poscit opem chorus et praesentia numina sentit,
poscit opem chorus et praesentia numina sentit,
poscet
presentia
numia
135     caelestis inplorat aquas docta prece blandus,
caelestis inplorat aquas docta prece blandus,
caelestis inplorat aquas docta prece blandus,
caelestescelestescelestis
implorat
blandos
136     avertit morbos, metuenda pericula pellit,
137     inpetrat et pacem et locupletem frugibus annum:
imperatimpetrat
138     carmine di superi placantur, carmine manes.
carmine di superi placantur, carmine manes.
crimine di
crimine manes
139     agricolae prisci, fortes parvoque beati,
agricole
140     condita post frumenta levantes tempore festo
141     corpus et ipsum animum spe finis dura ferentem
142     cum sociis operum et pueris et coniuge fida
cum sociis operum et pueris et coniuge fida
operum pueris
pueris coniuge
143     tellurem porco, silvanum lacte piabant,
tellurem porco, silvanum lacte piabant,
parcoporcaporto
silvanum & silvanum
144     floribus et vino genium memorem brevis aevi.
floribus et vino genium memorem brevis aevi.
humo
memores
145     fescennina per hunc inventa licentia morem
fescennina per hunc inventa licentia morem
fescennina per hunc inventa licentia morem
invecta
licencia
more
146     versibus alternis opprobria rustica fudit,
obprobriaoppropria
147     libertasque recurrentis accepta per annos
currentescurrentisrecurrentes
148     lusit amabiliter, donec iam saevos apertam
saevussevus
149     in rabiem coepit verti iocus et per honestas
in rabiem coepit verti iocus et per honestas
verti cepitverti coepit
locus
150     ire domos inpune minax. doluere cruento
ire domos inpune minax. doluere cruento
ire domos inpune minax. doluere cruento
domus
minax inpune domos
impune
151     dente lacessiti; fuit intactis quoque cura
152     condicione super communi; quin etiam lex
conditione
153     poenaque lata, malo quae nollet carmine quemquam
nata
154     describi: vertere modum, formidine fustis
fustes
155     ad bene dicendum delectandumque redacti.
156     graecia capta ferum victorem cepit et artis
graecia capta ferum victorem cepit et artis
graecia capta ferum victorem cepit et artis
graetiagreciagretia
coepit
artes
157     intulit agresti latio. sic horridus ille
lati
158     defluxit numerus saturnius et grave virus
defluxit numerus saturnius et grave virus
defluxit numerus saturnius et grave virus
numeris
saturnus
grave vi rus
159     munditiae pepulere; sed in longum tamen aevum
munditiae pepulere; sed in longum tamen aevum
munditiae pepulere; sed in longum tamen aevum
munditiae pepulere; sed in longum tamen aevum
mundiciae
peperere
set
aevom
160     manserunt hodieque manent vestigia ruris.
ruri
161     serus enim graecis admovit acumina chartis
serus enim graecis admovit acumina chartis
serus enim graecis admovit acumina chartis
serus enim graecis admovit acumina chartis
serus enim graecis admovit acumina chartis
servus
graiisgrecis
graecis
amovit
carthiscartis
162     et post punica bella quietus quaerere coepit,
querere
163     quid sophocles et thespis et aeschylos utile ferrent.
quid sophocles et thespis et aeschylos utile ferrent.
quid sophocles et thespis et aeschylos utile ferrent.
sophodes
thesbisthesphis
aescilusaeschilosaeschuluseschiloseschiluseschyloseschylusescinus
164     temptavit quoque rem si digne vertere posset,
temptavit quoque rem si digne vertere posset,
quoque,
iamrem,
165     et placuit sibi, natura sublimis et acer;
166     nam spirat tragicum satis et feliciter audet;
nam spirat tragicum satis et feliciter audet;
sperat
thragicum
167     sed turpem putat inscite metuitque lituram.
in scriptisinsciciaeinscitaeinscitiaeinscitusinscriptis
168     creditur, ex medio quia res accersit, habere
creditur, ex medio quia res accersit, habere
creditur, ex medio quia res accersit, habere
qui
qui
accessitarccersitarcessit
169     sudoris minimum, sed habet comoedia tanto
sudoris minimum, sed habet comoedia tanto
sudoris minimum, sed habet comoedia tanto
nimium
comodia
quanto
170     plus oneris, quanto veniae minus. adspice, plautus
plus oneris, quanto veniae minus. adspice, plautus
honeris
aspice
171     quo pacto partis tutetur amantis ephebi,
quo pacto partis tutetur amantis ephebi,
partes
ephoebi
172     ut patris attenti, lenonis ut insidiosi,
ut patris attenti, lenonis ut insidiosi,
ut patris attenti, lenonis ut insidiosi,
adtentiatenti
laenonislaemonis
et insidiosi
173     quantus sit dossennus edacibus in parasitis,
dorsennusdossendossenus
174     quam non adstricto percurrat pulpita socco.
quam non adstricto percurrat pulpita socco.
cumquom
asstrictoastricto
175     gestit enim nummum in loculos demittere, post hoc
gestit enim nummum in loculos demittere, post hoc
gestit enim nummum in loculos demittere, post hoc
gestit enim nummum in loculos demittere, post hoc
in loculos
loculum
dimittere
haec
176     securus, cadat an recto stet fabula talo.
177     quem tulit ad scaenam ventoso gloria curru,
caenamcenamscenam
178     exanimat lentus spectator, sedulus inflat:
instat
179     sic leve, sic parvum est, animum quod laudis avarum
est
180     subruit aut reficit. valeat res ludicra, si me
subruit aut reficit. valeat res ludicra, si me
ac
pereat
181     palma negata macrum, donata reducit opimum.
palma negata macrum, donata reducit opimum.
magrum
reducet
182     saepe etiam audacem fugat hoc terretque poetam,
sepe
183     quod numero plures, virtute et honore minores,
184     indocti stolidique et depugnare parati,
indocti stolidique et depugnare parati,
inducti
decertare
185     si discordet eques, media inter carmina poscunt
186     aut ursum aut pugiles; his nam plebecula gaudet.
plaudetplaudit
187     verum equitis quoque iam migravit ab aure voluptas
equiti
188     omnis ad incertos oculos et gaudia vana.
incestosingratosintentosintortos
189     quattuor aut pluris aulaea premuntur in horas,
quattuor aut pluris aulaea premuntur in horas,
quattuor aut pluris aulaea premuntur in horas,
quatuor
plures
aulea
190     dum fugiunt equitum turmae peditumque catervae;
191     mox trahitur manibus regum fortuna retortis,
192     esseda festinant, pilenta, petorrita, naves,
petorita
193     captivum portatur ebur, captiva corinthus.
captivum portatur ebur, captiva corinthus.
captium
chorinthuscorinthos
194     si foret in terris, rideret democritus, seu
ridet
195     diversum confusa genus panthera camelo
pantera
196     sive elephans albus volgi converteret ora;
sive elephans albus volgi converteret ora;
sive elephans albus volgi converteret ora;
sive elephans albus volgi converteret ora;
seu
elefaselephas
vulgi
converteritconvertet
197     spectaret populum ludis attentius ipsis,
adtentiusatentiusattenciusattennius
198     ut sibi praebentem nimio spectacula plura;
ut sibi praebentem nimio spectacula plura;
ut sibi praebentem nimio spectacula plura;
prebentem
mimomimum
multarisu
199     scriptores autem narrare putaret asello
200     fabellam surdo. nam quae pervincere voces
namque
201     evaluere sonum, referunt quem nostra theatra?
202     garganum mugire putes nemus aut mare tuscum:
nemus
203     tanto cum strepitu ludi spectantur et artes
204     divitiaeque peregrinae; quibus oblitus actor
divitiaeque peregrinae; quibus oblitus actor
divitiaeque peregrinae; quibus oblitus actor
diviñiaeque
peregrine
auctor
205     cum stetit in scaena, concurrit dextera laevae.
cum stetit in scaena, concurrit dextera laevae.
scena
laevalevalevaeleve
206     ‘dixit adhuc aliquid?’ ‘nil sane.’ ‘quid placet ergo?’
nihil
207     lana tarentino violas imitata veneno.’
‘lana tarentino violas imitata veneno.’
‘lana tarentino violas imitata veneno.’
laena
terentino
imitareinmitata
208     ac ne forte putes me quae facere ipse recusem,
at
209     cum recte tractent alii, laudare maligne:
quem
210     ille per extentum funem mihi posse videtur
extensumextum
211     ire poeta meum qui pectus inaniter angit,
212     inritat, mulcet, falsis terroribus inplet,
inritat, mulcet, falsis terroribus inplet,
irritat
implet
213     ut magus, et modo me thebis, modo ponit athenis.
214     verum age et his, qui se lectori credere malunt
tradere
215     quam spectatoris fastidia ferre superbi,
superba
216     curam redde brevem, si munus apolline dignum
curam redde brevem, si munus apolline dignum
impende
prevem
217     vis conplere libris et vatibus addere calcar,
complere
218     ut studio maiore petant helicona virentem.
219     multa quidem nobis facimus mala saepe poetae –
multa quidem nobis facimus mala saepe poetae –
multa quidem nobis facimus mala saepe poetae –
multa quidem nobis facimus mala saepe poetae
quidæm
facimus nobis
sepe
po&e
220     ut vineta egomet caedam mea – cum tibi librum
cedam
221     sollicito damus aut fesso; cum laedimur, unum
ledimur
222     siquis amicorum est ausus reprehendere versum;
siquis amicorum est ausus reprehendere versum;
audet
reprendere
223     cum loca iam recitata revolvimus inrevocati;
revolumus
224     cum lamentamur non adparere labores
225     nostros et tenui deducta poemata filo;
diducta
226     cum speramus eo rem venturam, ut simul atque
item fore venturam
227     carmina rescieris nos fingere, commodus ultro
228     arcessas et egere vetes et scribere cogas.
accersasacersas
229     sed tamen est operae pretium cognoscere, qualis
sed tamen est operae pretium cognoscere, qualis
sed tamen est operae pretium cognoscere, qualis
sed tamen est operae pretium cognoscere, qualis
set
opere
precium
quales
230     aedituos habeat belli spectata domique
aedituos habeat belli spectata domique
habeant
bello
231     virtus, indigno non committenda poetae.
po&e
232     gratus alexandro regi magno fuit ille
illi
233     choerilus, incultis qui versibus et male natis
choerilus, incultis qui versibus et male natis
cheriluschoeriloschoerulus
ac
234     rettulit acceptos, regale nomisma, philippos.
rettulit acceptos, regale nomisma, philippos.
rettulit acceptos, regale nomisma, philippos.
retulit
numisma
philiposphilippus
235     sed veluti tractata notam labemque remittunt
set
236     atramenta, fere scriptores carmine foedo
fedo
237     splendida facta linunt. idem rex ille, poema
238     qui tam ridiculum tam care prodigus emit,
kare
239     edicto vetuit, nequis se praeter apellen
edicto vetuit, nequis se praeter apellen
edicto vetuit, nequis se praeter apellen
ne quis
preter
apellemapellentappellen
240     pingeret aut alius lysippo duceret aera
pingeret aut alius lysippo duceret aera
cuderet
aereera
241     fortis alexandri voltum simulantia. quodsi
fortis alexandri voltum simulantia. quodsi
vultum
similantia
242     iudicium subtile videndis artibus illud
iudicium subtile videndis artibus illud
iuditium
suptile
243     ad libros et ad haec musarum dona vocares,
ad libros et ad haec musarum dona vocares,
liberos
ad hecadhuc
244     boeotum in crasso iurares aere natum.
boeotum in crasso iurares aere natum.
boetum
in
245     at neque dedecorant tua de se iudicia atque
at neque dedecorant tua de se iudicia atque
acad
iuditia
246     munera quae multa dantis cum laude tulerunt
tuleretulerum
247     dilecti tibi vergilius variusque poetae
dilecti tibi vergilius variusque poetae
dilecti tibi vergilius variusque poetae
tui
virgilius
varusque
248     nec magis expressi voltus per aenea signa
nec magis expressi voltus per aenea signa
nec magis expressi voltus per aenea signa
expresi
vultus
enea
249     quam per vatis opus mores animique virorum
250     clarorum adparent. nec sermones ego mallem
malle
251     repentis per humum quam res conponere gestas
repentis per humum quam res conponere gestas
repentes
componere
252     terrarumque situs et flumina dicere et arces
253     montibus inpositas et barbara regna tuisque
impositasinponit
254     auspiciis totum confecta duella per orbem
auspiciis totum confecta duella per orbem
auspitiis
tuella
255     claustraque custodem pacis cohibentia ianum
claustraque custodem pacis cohibentia ianum
clastraque
cohibencia
256     et formidatam parthis te principe romam,
257     si quantum cuperem possem quoque; sed neque parvom
si quantum cuperem possem quoque; sed neque parvom
se
parvum
258     carmen maiestas recipit tua nec meus audet
259     rem temptare pudor quam vires ferre recusent.
recusant
260     sedulitas autem, stulte quem diligit, urget,
sedulitas autem, stulte quem diligit, urget,
autem stulte,
urguet
261     praecipue cum se numeris commendat et arte.
precipue
262     discit enim citius meminitque libentius illud
discit enim citius meminitque libentius illud
discit enim citius meminitque libentius illud
dicitdiscet
homo
cicius
263     quod quis deridet quam quod probat et veneratur.
264     nil moror officium quod me gravat ac neque ficto
265     in peius voltu proponi cereus usquam
in peius voltu proponi cereus usquam
in peius voltu proponi cereus usquam
in peius voltu proponi cereus usquam
impeiusimpetus
vultu
caere
umquam
266     nec prave factis decorari versibus opto,
267     ne rubeam pingui donatus munere et una
nec
268     cum scriptore meo capsa porrectus operta
cum scriptore meo capsa porrectus operta
correptusporreptusprotectus
aperta
269     deferar in vicum vendentem tus et odores
deferar in vicum vendentem tus et odores
deferar in vicum vendentem tus et odores
deferasdeferatreferat
thus
& thus
270     et piper et quidquid chartis amicitur ineptis.
et piper et quidquid chartis amicitur ineptis.
et piper et quidquid chartis amicitur ineptis.
quicquid
cartischarthis
inemptisinemtis

TESTIMONIA


Ln. 1. cf Symmachus epist. X 34 ad d. Valent. semper Aug.: ‘noverat horum corporum ministerio tantae urbis onera sustineri’

Ln. 1 sq. cf Porph. ad epist. I 20, 1: ‘... ex his versibus et in principio sequentis ‘libri’ apparet Horatium hoc volumen quasi novissimum totius operis habuisse: nam ‘secundum epistularum’ (episto: Porf.) coactus adiecit’

Ln. 1—4. Svetonius vita Horati: ‘expressitque (sc. Augustus) eclogam cuius initium est: cum — Caesar’

Ln. 1—14. florileg. Nostradam.

Ln. 2. Pseudoacron volgatus ad c. IIII 14, 43

Ln. 10. Priscianus instit. VIIII 3, 16: ‘Horatius in epistularum libro II: speratum — Hydram’

Ln. 10. cf Auson. ed. 19, 2: ‘... contudit Hydram’

Ln. 10 sq. huc respexisse videntur Curtius VIII 5: ‘ne Herculem quidem et Patrem Liberum prius dicatos deos, quam vicissent secura viventium invidiam’

Ln. 13. Ioannes Saresberiensis policr. VII 24

Ln. 13. cf Quintilian. instit. orat. X 1: ‘atque ille (i. e. Charisius) quidem omnibus eiusdem operis auctoribus abstulit nomen, et fulgore quodam suae claritatis tenebras obduxit ... dicent haec plenius futura saecula. nunc enim ceterarum fulgore virtutum laus ista praestringitur’

Ln. 13 sq. Ratherius phrenes. prooem. 9 p. 227

Ln. 15. cf schol. Bern. ad ecl. 1, 6: ‘alii . . . imperatores post mortem in deos transferuntur, Augustus vero in vita, ut Hor. ait’

Ln. 15 sq. Serv. ad ecl. l, 7 ad georg. I 24 Pseudoacron volg. ad c. IIII 14, 39

Ln. 17. Priscianus instit. X 2; 9 XI 4, 18

Ln. 20—22.: ‘Vix aliquid populus r: — odit’ florileg. Nostradam.

Ln. 25. cf Ovid. metam. XIIII 797: ‘portaque nequiquam rigidis promissa Sabinis’; 805 sq.: ‘populisque aequata duobus, Romule, iura dabas’

Ln. 33. Eutyches II 8

Ln. 35. glossarium Mai [classic. auct. VIII 496]

Ln. 38. ‘Excludat — finis’ florileg. Nostradam.

Ln. 48—53. cf. Seneca dialog. VI ad Marciam de consolatione 1, 3—4: ‘quamdiu quisquam orit, quisquam erit ad acta maiorum ... legitur, floret, in manus hominum, in pectora receptus vetustatem nullam timet’

Ln. 49. ‘miratur nihil mihi quod libita sacravit’ Porph. ad v. 28

Ln. 50. Sigebertus vita Deoderici I c. 17 [Pertz. VI 479]: ‘et alter Homerus’

Ln. 51. glossarium Mai [classic. auct. VIII 149]

Ln. 56. cf Quintilianus instit. X 1, 97: ‘virium ... Accio plus tribuitur, Pacuvium videri doctiorem, qui esse docti affectant, volunt’

Ln. 59. Donatus ad Terent. hecyr. I 2, 63

Ln. 63. florileg. Nostradam.

Ln. 69 sq. ‘non — reor’ Hepidannus vita s. Wiboradae [actt. SS. Boll. Antw. 1680 t. I p. 293, 2]

Ln. 70. Svetonius de gramm. et rhet. 9 p. 107

Ln. 70. Reiff.: ‘fuit autem [Orbilius] naturae acerbae non modo in antisophistas, quos omni occasione laceravit, sed etiam in discipulos, ut et Horatius significat plagosum cum appellans’

Ln. 76 sq. Hepidannus vita s. Wiboradae l. l.: ‘sed eorum reverendam canitiem ab huiusmodi suspicione oportet alienam conspici, quidquam ab eis reprehendi — nuper’

Ln. 81 sq. ‘ea — egit’ Donatus ad Terent. hecyr. prolog. alt. 49

Ln. 82. cf Quintil. inst. XI 3, 111: ‘plus autem adfectus habent lentiora, ideoque Roscius citatior, Aesopus gravior fuit, quod ille comoedias, hic tragoedias egit’

Ln. 83—85. florileg. Nostradam.

Ln. 83—85. Hepidannus l. l.

Ln. 85. cf Petronius sat. 4: ‘quod quisque perperam didicit, in senectute confiteri non vult’

Ln. 86. ‘ilia verba Saliaria’ memorat Apollinar. Sidonius epist. 8, 16

Ln. 87. Gerbertus epist. 161 [historiae Francorum scriptor. ed. du Chesne II p. 827]: ‘vult tamen videri solus scire, quod mecum ignorat, ut ait Flaccus’

Ln. 100. cf ecbasis captivi ì. 1055: ‘quod cupide poscis, mature plene relinquis’

Ln. 101—107. florileg. Nostradam.

Ln. 107. cf Homerus Latinus I 26: ‘spernitque preces damnosa libido’

Ln. 114—117. Hieronymus contra Ruffinum lib. I c. 17 [Vallars. II 472-c] florileg. Nostradam.

Ln. 115 sq. ‘quod — fabri’ Hieronymus epist. 53 ad Paulinum 6 [Vallars. I 275-b]

Ln. 115 sq. Wibaldus epist. 167 [ap. Iaffe monum. Corbei. p. 279]

Ln. 115 sq. annales s. Disibodi a. 1090 [Pertz. XVII 13]: ‘...saltem ille ethnicus verecundiam tuam moveat, qui dicit: quid mediocrum est, promunt medici; tractant fabrilia fabri’

Ln. 115 sq. cf Ioannes Saresberiensis policr. I 4: ‘quod medicorum est, promittunt fabri, medici fabrilia tractant’

Ln. 116. ‘tractent — fabri’ Conradi episcopi chronic. 4 [in Ottonis Frisingensis editione Basil. 246]

Ln. 116. ‘tractent fabrilia fabri’ Ottonis Frisingensis episcopi gesta Friderici imperatoris II 18 [mon. Germ. XX 402]

Ln. 117. Hieronymus epist. 53 ad Paulinum 7 [Vallars. I 275-b] Otto Frisingensis prooem. chron. p. 2

Ln. 117. cf Persius 1, 13 sq.: ‘scribimus inclusi, numeros ille, hic pede liber, grande aliquid’

Ln. 119 sq. ‘vatis — animus’ Ioannes Saresberiensis epist. 185

Ln. 119—124. ‘natis — urbi’ florileg. Nostradam.

Ln. 122. incerti excerpta argumenti grammatici § 67 [ed. Eichenfeld. et Endlich. p. 211, cod. saec. VII—VIIII: ‘Incogitat, cogitat’

Ln. 123. ‘secundo pane, vili, äåõôåñίù’ incerti excerpta gramm. § 67 p. 211

Ln. 126. Eutyches II 13 p. 482 K,.

Ln. 126. cf P. Anni Flori Virgilius orator an poeta? p. 109 ed. Halm.: ‘bone Iuppiter, quam imperatorium, quam regium est, sedere a suggestu praecipientem bonos mores et sacrarum studia litterarum, iam carmina praelegentem quibus ora mentesque formantur...’

Ln. 126—131. florileg. Nostradam.

Ln. 127. ‘obscenis’ incerti excerpta gramm. § 67 p. 211

Ln. 132. cf Silius II 68: ‘haec ignara viri vacuoque adsueta cubili’

Ln. 136. ecbasis captivi v. 737: ‘morbos avertit, metuenda p: p:’

Ln. 145. Servius test. Fea ad Aen. VII 695

Ln. 145. ‘fescennina’ incerti excerpta argumenti grammatici § 67 p. 211

Ln. 145. Eichenf. et Endl.

Ln. 147. Servius ad georg. II 385

Ln. 156 sq. ‘Graecia — Latio’ Ioannes Saresberiensis policr. VIII 7.

Ln. 156 sq. cf Ovidius fast. III 101 sq.: ‘nondum tradiderat victas victoribus artes Graecia’

Ln. 156 sq. Livius XXXIIII 4: ‘iam in Graeciam Asiamque transcendimus omnibus libidinum illecebris repletas et regias etiam attrectamus gazas; eo plus horreo, ne illae magis res nos ceperint, quam nos illas’

Ln. 158. ‘defluxit’ incerti excerpta gramm. § 67 p. 211

Ln. 160. ‘vestigia ruris’ incerti excerpta gramm. § 67 p. 211

Ln. 162. ‘post — quietus’ Ioannes Victoriensis V 5 p. 400 li.

Ln. 166. cf Quintilian. instit. X 1, 96: ‘Horatius ... plenus est iucunditatis et gratiae et varius figuris et verbis felicissime audax’

Ln. 167. glossarium Mai [classic. auctor. VIII 294]: ‘inscitus, insipiens. Horatius: sed turpe putat inscitae metuitque liturae’

Ln. 167. idem p. 528: ‘et haec inscitia, ac id est ignorantia; unde Horatius in epistolis: sed turpem putat inscitiae metuitque lituram’

Ln. 167. ‘lituram’ incerti excerpta gramm. § 67 p. 211

Ln. 170—173. Ioannis Cottonis musica 18 [Gerbert. II p. 253]: ‘quemadmodum enim comoediarum scriptor, si partes iuvenis seni vel luxuriosi avaro mandaverit, derisui subiacet, quales apud Flaccum Plautus et Dorsennus inducuntur, ita reprehendi potest modulator, si in tristi materia salientem modum adduxerit’

Ln. 177—181. florileg. Nostradam.

Ln. 174. cf Ausonius edyll. 4, 58 sq.: ‘tu quoque qui Latium lecto sermone Terenti comis et astricto percurris pulpita socco’

Ln. 175. cf Statius Theb. X 711 sq.: ‘haec pietas, hic verus honos, ibi gloria tantum ventosumque decus titulique in morte latentes’

Ln. 176. cf Persius 5, 104 sq.: ‘tibi recto vivere talo ars dedit?’

Ln. 180. ‘valeat’ incerti excerpta gramm. § 67 p. 211

Ln. 183 sq. cf ecbasis captivi vv. 348 eq.: ‘ne numero plures, virtute et honore minores, indocti stolidi simul impugnare parati’

Ln. 183 sq. ‘Sunt numero — Indocti’ floril. Nostrad.

Ln. 190. cf Statius Theb. XII 657: ‘mutat et innumeris peditumque equitumque catervis’

Ln. 190. ecbasis captivi v. 347: ‘tunc equitum turmae certant peditumque catervae’

Ln. 190 sq. Ioannes Victoriensis V 3 p. 892 B.

Ln. 192. ‘esseda festinant, pilenta, petorita’ glossarium Mai bis [classic. auct. VIII p. 417 et p. 419]

Ln. 192. ‘esseda festinant’ glossarium Mai [classic. auct. VIII 196]

Ln. 192. Quintilianus instit. I 5, 57: ‘plurima Gallica evaluerunt ut raeda ac petorritum, quorum altero tamen Cicero, altero Horatius utitur’

Ln. 194. ‘si — Democritus’ florilegium Cusanum [cod. saec. XII]

Ln. 194—196. Priscianus instit. V 2, 7

Ln. 195. Priscianus VI 5, 27

Ln. 195 sq. Priscianus instit. V 4, 23

Ln. 210—213. florileg. Nostradam.

Ln. 217. ‘et vatibus addere calcar’ Priscianus instit. VI 6, 31

Ln. 221—225. ‘Nunc ledimur — filo’ florileg. Nostradam.

Ln. 225. ‘et alibi in Honorato (sic pro Horatio): subtili deducta poemata filo’

Ln. 225. schol. Ovid. amor. I 14, 7 apud Burmannum

Ln. 225. cf Auson. grat. act. p. 296 Bip.: ‘tenuiore filo, at dicitur, deducta libaverim’

Ln. 225. Columnella X 40: ‘Pierides tenui deducite carmine Musae (sc. cultus et tempora serendis arboribus etc.)’

Ln. 232—234. huc respexisse videatur Ausonius epist. 16, 3: ‘cumque ego imitatus sim vesaniam Choerili, tu ignoscas magnanimitate Alexandri’

Ln. 234. imitatus est Ausonius epist. 5, 19: ‘bis septem rutilos regale nomisma Philippos’; 18, 5 sq.: ‘ergo interceptos regale nomisma Philippos accipe tot numcro, quot duo Geryones’

Ln. 248—250. ‘Non m: — cl: appellant’ florileg. Nostradam.

Ln. 258 sq.: ‘Non meus — recusant’ florileg. Nostradam.

Ln. 262 sq. ‘Discit homo citius — veneratur’ florileg. Nostradam.

Ln. 267 sq. glossarium Mai [classic. auct. VIII 124]: ‘unde Horatius: et una cum scriptore meo capsa protectus operta’

Ad graece scripta legenda typus graecus extrahe


GAI M. SEVER • MMDCCLX • MMDCCLXVII