Q. HORATIUS FLACCUS • OPERA ET COMMENTARII
CARM. ICARM. IICARM. IIICARM. IVCARM. SAEC.EP.SERM. ISERM. IIEPIST. IEPIST. IIA. P.

varia lectio et testimonia


opus et commentarii • varialectio et testimonia • prosodia et metra
1     qui fit, maecenas, ut nemo, quam sibi sortem
qui fit, maecenas, ut nemo, quam sibi sortem
quid
mecenas
2     seu ratio dederit seu fors obiecerit, illa
seu ratio dederit seu fors obiecerit, illa
sors
ulla
3     contentus vivat, laudet diversa sequentis?
contentus vivat, laudet diversa sequentis?
laudatlaude
sequentes
4     ‘o fortunati mercatores’ gravis annis
‘o fortunati mercatores’ gravis annis
‘o fortunati mercatores’ gravis annis
fortunate
gaves
armis
5     miles ait, multo iam fractus membra labore;
miles ait, multo iam fractus membra labore;
miles ait, multo iam fractus membra labore;
mites
menbra
dolore
6     contra mercator navim iactantibus austris:
navem
7     militia est potior. quid enim? concurritur: horae
‘militia est potior. quid enim? concurritur: horae
‘militia est potior. quid enim? concurritur: horae
milicia
pociorporcior
quid ni
8     momento cita mors venit aut victoria laeta.’
momento cita mors venit aut victoria laeta.’
aut cita
letalettaloeta
9     agricolam laudat iuris legumque peritus,
ladat
10     sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat;
sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat;
sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat;
sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat;
cantu
consultor cantum
ostia ubi
hostia
11     ille, datis vadibus qui rure extractus in urbem est,
ille, datis vadibus qui rure extractus in urbem est,
rupe
urbe
12     solos felicis viventis clamat in urbe.
solos felicis viventis clamat in urbe.
viventes
cantat
13     cetera de genere hoc – adeo sunt multa – loquacem
cetera de genere hoc – adeo sunt multa – loquacem
caetera
loqace
14     delassare valent fabium. ne te morer, audi,
delassare valent fabium. ne te morer, audi,
volent
moror
15     quo rem deducam. si quis deus ‘en ego’ dicat
16     ‘iam faciam quod voltis: eris tu, qui modo miles,
vultis
17     mercator; tu, consultus modo, rusticus: hinc vos,
18     vos hinc mutatis discedite partibus. eia,
vos hinc mutatis discedite partibus. eia,
vos hinc mutatis discedite partibus. eia,
motatis
discite
hehaheia
19     quid statis?’ nolint. atqui licet esse beatis.
quid statis?’ nolint. atqui licet esse beatis.
quid statis?’ nolint. atqui licet esse beatis.
nolent
adqui
beatos
20     quid causae est, merito quin illis iuppiter ambas
quid causae est, merito quin illis iuppiter ambas
est
iupiterturpiter
21     iratus buccas inflet neque se fore posthac
iratus buccas inflet neque se fore posthac
bucchas
ponsthac
22     tam facilem dicat, votis ut praebeat aurem?
prebeat
23     praeterea, ne sic ut qui iocularia ridens
praeterea, ne sic ut qui iocularia ridens
praeterea, ne sic ut qui iocularia ridens
intereapraetereopreterea
nec
occulariaocularia
24     percurram – quamquam ridentem dicere verum
percurram – quamquam ridentem dicere verum
percurram – quamquam ridentem dicere verum
percurrant
quanquam
discere
25     quid vetat? ut pueris olim dant crustula blandi
dant olim
26     doctores, elementa velint ut discere prima –
indiscere
27     sed tamen amoto quaeramus seria ludo:
sed tamen amoto quaeramus seria ludo:
sed tamen amoto quaeramus seria ludo:
sed tamen amoto quaeramus seria ludo:
set
tandem
amatoamisso
quaeranturqueramus
28     ille gravem duro terram qui vertit aratro,
qui terram
29     perfidus hic caupo, miles nautaeque, per omne
perfidus hic caupo, miles nautaeque, per omne
campo
meles
30     audaces mare qui currunt, hac mente laborem
31     sese ferre, senes ut in otia tuta recedant,
sese ferre, senes ut in otia tuta recedant,
sese ferre, senes ut in otia tuta recedant,
ut motia
ocia
recedunt
32     aiunt, cum sibi sint congesta cibaria: sicut
33     parvola – nam exemplo est – magni formica laboris
parvula
34     ore trahit quodcumque potest atque addit acervo
ore trahit quodcumque potest atque addit acervo
thrait
que cumquequodcunque
35     quem struit, haud ignara ac non incauta futuri.
quem struit, haud ignara ac non incauta futuri.
quem struit, haud ignara ac non incauta futuri.
stravit
haut
aut
36     quae, simul inversum contristat aquarius annum,
constristat
37     non usquam prorepit et illis utitur ante
non usquam prorepit et illis utitur ante
nonus quam
proreppitproripit
38     quaesitis sapiens, cum te neque fervidus aestus
quaesitis sapiens, cum te neque fervidus aestus
quaesitis sapiens, cum te neque fervidus aestus
quae sitis
pacienspatiens
estus
39     demoveat lucro neque hiems, ignis mare ferrum,
demoveat lucro neque hiems, ignis mare ferrum,
demoveat lucro neque hiems, ignis mare ferrum,
dimoveatdummoveat
hiemps
matre
40     nil obstet tibi, dum ne sit te ditior alter.
nil obstet tibi, dum ne sit te ditior alter.
te sit
dicior
41     quid iuvat inmensum te argenti pondus et auri
immensum
42     furtim defossa timidum deponere terra?
furtim defossa timidum deponere terra?
furtim defossa timidum deponere terra?
furtim defossa timidum deponere terra?
fortim
deffossa
tumidum
supponere
43     quod, si conminuas, vilem redigatur ad assem?
quod, si conminuas, vilem redigatur ad assem?
quod, si conminuas, vilem redigatur ad assem?
quod siquodsi
comminuas
vellem redicatur
44     at ni id fit, quid habet pulcri constructus acervus?
at ni id fit, quid habet pulcri constructus acervus?
at ni id fit, quid habet pulcri constructus acervus?
ud
pulchri
acervoacervos
45     milia frumenti tua triverit area centum:
milia frumenti tua triverit area centum:
millia
trui attriverit
46     non tuus hoc capiet venter plus ac meus: ut, si
non tuus hoc capiet venter plus ac meus: ut, si
hic
quam
47     reticulum panis venalis inter onusto
reticulum panis venalis inter onusto
reticulum panis venalis inter onusto
panes
venalesvenanis
honusto
48     forte vehas umero, nihilo plus accipias quam
forte vehas umero, nihilo plus accipias quam
forte vehas umero, nihilo plus accipias quam
veas
humero
nichilo
49     qui nil portarit. vel dic quid referat intra
qui nil portarit. vel dic quid referat intra
qui nil portarit. vel dic quid referat intra
qui nil portarit. vel dic quid referat intra
nihil
portaris
dic
quid
50     naturae finis viventi, iugera centum an
naturae finis viventi, iugera centum an
naturae finis viventi, iugera centum an
natura
fines
vinitisviventviventis
51     mille aret? ‘at suave est ex magno tollere acervo.’
mille aret? ‘at suave est ex magno tollere acervo.’
mille aret? ‘at suave est ex magno tollere acervo.’
ad
sua vertsuavest
tolleret
52     dum ex parvo nobis tantundem haurire relinquas,
dum ex parvo nobis tantundem haurire relinquas,
cum
tantumdem
53     cur tua plus laudes cumeris granaria nostris?
cur tua plus laudes cumeris granaria nostris?
cum
cumeris laudaslaudas cumeris
54     ut tibi si sit opus liquidi non amplius urna
si
55     vel cyatho et dicas ‘magno de flumine mallem
vel cyatho et dicas ‘magno de flumine mallem
vel cyatho et dicas ‘magno de flumine mallem
cihatocyato
de magno
malimmalismalitmalle
56     quam ex hoc fonticulo tantundem sumere.’ eo fit,
tantumdem
57     plenior ut siquos delectet copia iusto,
plenior ut siquos delectet copia iusto,
plenior ut siquos delectet copia iusto,
plenior ut siquos delectet copia iusto,
et
siquis
delectat
cornu
58     cum ripa simul avolsos ferat aufidus acer.
avulsosavulsus
59     at qui tantuli eget quanto est opus, is neque limo
at qui tantuli eget quanto est opus, is neque limo
at qui tantuli eget quanto est opus, is neque limo
at qui tantuli eget quanto est opus, is neque limo
atqui
tantulo
æegettanto leget
quanto stopusquantum est opus
60     turbatam haurit aquam neque vitam amittit in undis.
turbatam haurit aquam neque vitam amittit in undis.
turbata haurit aqua
nec
61     at bona pars hominum decepta cupidine falso
at bona pars hominum decepta cupidine falso
ut
par
62     ‘nil satis est,’ inquit, ‘quia tanti quantum habeas sis:’
abeasabes
63     quid facias illi? iubeas miserum esse, libenter
miseram
64     quatenus id facit: ut quidam memoratur athenis
quatinus
65     sordidus ac dives, populi contemnere voces
contempnerecontenpnere
66     sic solitus: ‘populus me sibilat, at mihi plaudo
acad
67     ipse domi, simul ac nummos contemplor in arca.’
ipse domi, simul ac nummos contemplor in arca.’
acmum mos
arca
68     tantalus a labris sitiens fugientia captat
tantalus a labris sitiens fugientia captat
tantalus a labris sitiens fugientia captat
tantalus a labris sitiens fugientia captat
ab
siciens
fugiencia
captas
69     flumina – quid rides? mutato nomine de te
flumina – quid rides? mutato nomine de te
multato
de&e
70     fabula narratur: congestis undique saccis
71     indormis inhians et tamquam parcere sacris
indormis inhians et tamquam parcere sacris
indormis inhians et tamquam parcere sacris
insomnisqui dormis
inhias
inquamquanquamtanquam
72     cogeris aut pictis tamquam gaudere tabellis.
cogeris aut pictis tamquam gaudere tabellis.
acet
tanquam
73     nescis, quo valeat nummus, quem praebeat usum?
nescis, quo valeat nummus, quem praebeat usum?
nescis, quo valeat nummus, quem praebeat usum?
quid
numus
prebeat
74     panis ematur, holus, vini sextarius, adde
olus
75     quis humana sibi doleat natura negatis.
negantis
76     an vigilare metu exanimem, noctesque diesque
nocteque
77     formidare malos fures, incendia, servos,
78     ne te conpilent fugientes, hoc iuvat? horum
ne te conpilent fugientes, hoc iuvat? horum
nec
compilent
79     semper ego optarim pauperrimus esse bonorum.
semper ego optarim pauperrimus esse bonorum.
obtarumoptarem
malorum
80     at si condoluit temptatum frigore corpus
at si condoluit temptatum frigore corpus
at si condoluit temptatum frigore corpus
at si condoluit temptatum frigore corpus
ac
conduluit
temtatum
corpore frigus
81     aut alius casus lecto te adflixit, habes qui
adfixitaffixitafflixitaflixit
82     adsideat, fomenta paret, medicum roget, ut te
adsideratassidatassideat
83     suscitet ac reddat gnatis carisque propinquis?
gnatis reddatnatis reddatnotis reddatreddat natis
84     non uxor salvum te volt, non filius; omnes
salvom te voltsalvum te vultte salvum vultte vult salvum
85     vicini oderunt, noti, pueri atque puellae.
vuicini
86     miraris, cum tu argento post omnia ponas,
87     si nemo praestet, quem non merearis, amorem?
si nemo praestet, quem non merearis, amorem?
si nemo praestet, quem non merearis, amorem?
prestet
mercaris
honorem
88     an si cognatos, nullo natura labore
an si cognatos, nullo natura labore
ac siad sian sicat siat sicatquiaut siet sinec sinon sisic siut si
nulla
89     quos tibi dat, retinere velis servareque amicos,
servareque amicos, ¦¦ infelix operam – servareque amicos ¦¦ infelix, operam
90     infelix operam perdas, ut siquis asellum
infelix operam perdas, ut siquis asellum
linfelix
perdesperdis
91     in campo doceat parentem currere frenis?
in campo doceat parentem currere frenis?
campum
docent
92     denique sit finis quaerendi, cumque habeas plus,
denique sit finis quaerendi, cumque habeas plus,
querendi
dumquequoque
93     pauperiem metuas minus et finire laborem
94     incipias, parto quod avebas, ne facias quod
incipias, parto quod avebas, ne facias quod
incipias, parto quod avebas, ne facias quod
parthoporto
cupiebashabeashabebashavebashuecbas
faciat
95     ummidius quidam; non longa est fabula: dives
ummidius quidam; non longa est fabula: dives
humidiusnumidiusumidiusvimidius
qui tam
96     ut metiretur nummos, ita sordidus, ut se
ut metiretur nummos, ita sordidus, ut se
metireretur
surdibus
97     non umquam servo melius vestiret, ad usque
non umquam servo melius vestiret, ad usque
non umquam servo melius vestiret, ad usque
non umquam servo melius vestiret, ad usque
nonnumquam
unquam
melius servo
adusqueat usque
98     supremum tempus, ne se penuria victus
suppremum
99     opprimeret, metuebat. at hunc liberta securi
opprimeret, metuebat. at hunc liberta securi
opprimere
liperta
100     divisit medium, fortissima tyndaridarum.
tindaridarumtyndaridumtyndaris. horum
101     quid mi igitur suades? ut vivam naevius aut sic
‘quid mi igitur suades? ut vivam naevius aut sic
‘quid mi igitur suades? ut vivam naevius aut sic
‘quid mi igitur suades? ut vivam naevius aut sic
‘quid mi igitur suades? ut vivam naevius aut sic
quidne
mihi
maeniusmeniusnæviusneniusnevius
an
sicut
102     ut nomentanus?’ pergis pugnantia secum
ut nomentanus?’ pergis pugnantia secum
nomentaneusnomentus
pugnancia
103     frontibus adversis conponere: non ego avarum
frontibus adversis conponere: non ego avarum
componere
davum
104     cum veto te, fieri vappam iubeo ac nebulonem:
cum veto te, fieri vappam iubeo ac nebulonem:
ulto
aut
105     est inter tanain quiddam socerumque viselli:
est inter tanain quiddam socerumque viselli:
est inter tanain quiddam socerumque viselli:
est inter tanain quiddam socerumque viselli:
tanaimtanayn
tanta inquid dam
generumquesocerum
besellibisellibreselliliselliviscelliviselliusvisselli
106     est modus in rebus, sunt certi denique fines,
107     quos ultra citraque nequit consistere rectum.
nequid
108     illuc, unde abii, redeo, qui nemo, ut avarus,
illuc, unde abii, redeo, qui nemo, ut avarus,
illuc, unde abii, redeo, qui nemo, ut avarus,
illuc, unde abii, redeo, qui nemo, ut avarus,
abithabii
qui nemo ut
cur nemo utne non utnec non utnemo nam utnemo unquam utnemo utnemo ut sinemon autnemon utnemoque utnunc nemo utquia nemo utqum nemo ut
ut nemo avarus
109     se probet ac potius laudet diversa sequentis,
se probet ac potius laudet diversa sequentis,
se probet ac potius laudet diversa sequentis,
at
pocius
sequentes
110     quodque aliena capella gerat distentius uber,
quodque aliena capella gerat distentius uber,
aligena
distencius
111     tabescat neque se maiori pauperiorum
tabescat neque se maiori pauperiorum
tabescat neque se maiori pauperiorum
nec
meliori
pauperiorem
112     turbae conparet, hunc atque hunc superare laboret.
turbae conparet, hunc atque hunc superare laboret.
turbe
comparetoparet
113     sic festinanti semper locupletior obstat,
sic festinanti semper locupletior obstat,
sic festinanti semper locupletior obstat,
si
lucupletior
obstetobstooptet
114     ut, cum carceribus missos rapit ungula currus,
ut, cum carceribus missos rapit ungula currus,
sic
missis
115     instat equis auriga suos vincentibus, illum
suis
116     praeteritum temnens extremos inter euntem.
praeteritum temnens extremos inter euntem.
praeteritum temnens extremos inter euntem.
preteritum
tempnenstempteus
intereuntempraeter euntem
117     inde fit, ut raro, qui se vixisse beatum
inde fit, ut raro, qui se vixisse beatum
se
dixissevexissevisxisse
118     dicat et exacto contentus tempore vita
dicat et exacto contentus tempore vita
contemptus
vitae
119     cedat uti conviva satur, reperire queamus.
cedat uti conviva satur, reperire queamus.
caedat
beatus
120     iam satis est. ne me crispini scrinia lippi
iam satis est. ne me crispini scrinia lippi
iam satis est. ne me crispini scrinia lippi
nam
crisippi
lippinilippum
121     conpilasse putes, verbum non amplius addam.
conpilasse putes, verbum non amplius addam.
compilasse
putas

TESTIMONIA


Ln. 1. INSCR. cf Apoll. Sid. c. 9, 233 sq.: ‘non quod per satiras, epistularum sermonumque sales nonumque epodon libros carminas ac poeticam artem Phoebi laudibus et vagae Dianae conscriptis voluit sonare Flaccus’. c. 23, 453: ‘quamvis post satiras lyramque tendat ille ad Pindaricum volare cygnum’

Ln. 1. ‘qui fit Maecenas’ gloss. Mai class. auct. VIII 940

Ln. 1—3. cf. Hildebert. moral. fil. 980: ‘ex hoc vitio oritur, quod nemo sua sorte contentus vivat, sed laudet diversa sequentes’

Ln. 3. cf Sedul. carm. pasch. I 325: ‘ambo errore pares, quamquam diversa sequentes’

Ln. 4—5. ‘o felices mercatores — ait’ Petrus Cluniacensis epist. IIII 36

Ln. 6—7. ‘mercator — potior’ Petrus Cluniacensis epist. IIII 36

Ln. 7—8. ‘concurritur — laeta’ Ioann. Saresber. policr. VII 16

Ln. 13—14. ‘cetera — loquacem ut lassare queant (lassare ut valeant [ed. Ascens]) Fabium’ Ioann. Sar. policr. I 13

Ln. 24. ‘ridentem — verum’ Ioann. Sar. pol. VIII 11

Ln. 24. ‘quam dicere verum’ ecbasis capt. 484

Ln. 25. cf Hieronym. epist. 128: ‘itaque Pacatula nostra — litterarum elementa cognoscat, iungat syllabas, discat nomina, verba consociet, atque ut voce tinnula ista meditetur, proponatur ei crustula’

Ln. 25. ‘ut — doctores’ Servius ad Aen. VII 115

Ln. 25. ‘dant — doctores’ Servius ad Georg. III 360

Ln. 25—26. ‘sic pueris — prima’ Ioann. Saresber. metal. III 3

Ln. 27. cf ecbasis capt. u. 831: ‘ne tamen — ludo’

Ln. 29—30. ‘per — currant’ schol. Ã ad epist. I 5, 2

Ln. 33. Servius ad Aen. IIII 402

Ln. 33. floril. Paris. 8818 et Nostradam. 188

Ln. 36. Pseudoacron volgatus (non A) ad epod. 11, 13 cf.

Ln. 36. Auson. epist. 24, 102: ‘effusaque hiemem contristat aquarius unda’

Ln. 36—37. ‘quae — prorepit’ Servius ad Aen. IIII 403

Ln. 41 sq. Seruius ad Aen. X 526

Ln. 43. florileg. Cusan.

Ln. 46. florileg. Kostrad. 188 ‘non — meat’ florileg. Paris. 8818

Ln. 55. cf Hildebert. moral. pliilos. 961: ‘ac si de magno flumine cyathum propinet quis sorbillandum’

Ln. 62. Hildebert. moral, philos. 990

Ln. 65. cf mythogr. Ill tract. 5, 6 ap. Mai class, auct. III 186 = ap. Bodeum p. 174: ‘innuit feneratorum vitam in omnibus, ut probat Horatius, sordidam’

Ln. 68—69. ‘Tantalus — flumina’ schol. Statii Theb. III 538

Ln. 68—69. Vincentius Bellou. spec. hist. 69

Ln. 68—70. ‘Tantalus — narrator’ Servius ad Aen. VI 603 (sed u. 68 non extat in codd.) florileg. Nostradam.

Ln. 69 sq. ‘quid rides? mutato nomine fabula de te narratur’ florileg. Paris. 8069

Ln. 69. ‘quid rides? fabula narratur, mutato nomine, do te’ mythogr. II c. 102 ap. Mai class, auct. III 122 = àð. Bodeum I 109

Ln. 72. florileg. Nostradam.

Ln. 72. ‘aut — tabellis’ florileg. Cusanum

Ln. 76. cf Gerberti epist. 8: ‘fortunam nostrum sola vestra conturbat absentia noctesque diesque’

Ln. 78. ‘ne — fugientes’ gloss. Mai class. auct. VIII 152. 417

Ln. 78—79. ‘horum — bonorum’ Priscian. XVIII 2, 22 florileg. Cusan. et Nostradam.

Ln. 86. florileg. Paris. 8818-a et Nostradam.

Ln. 94—95. ‘ne — quidam’ Charis. II 14 p. 228 K.

Ln. 94. Diomed. I p. 394 K.

Ln. 100. ‘fortissima Tyndaridarum’ Quintilianus VIIII 4, 65

Ln. 103—104. ‘non — iubeo’ gloss. Mai class, auct. VIII 614

Ln. 106 sq. Hildebertus moral. philos. 981

Ln. 106. Vincent. Bellonac. spccul. hist. 69

Ln. 106. florileg. Paris. 8818-a et Cusainum et Nostradam.

Ln. 119. ‘ut conviva satur’ Prisc. V 2, 6

Ln. 120—121. ‘ne — putes’ Acr. ad serm. I 4, 14

Ln. 120. schol. Y (non Acr.) ad serm. II 7, 45

Ln. 120. Porph. ad serm. I 4, 14

Ln. 121. cf ecbasis capt. u. 1229: ‘sermonem claudam, verbum non amplius addam’

Ad graece scripta legenda typus graecus extrahe


GAI M. SEVER • MMDCCLX • MMDCCLXVII