Q. HORATIUS FLACCUS • OPERA ET COMMENTARII
CARM. ICARM. IICARM. IIICARM. IVCARM. SAEC.EP.SERM. ISERM. IIEPIST. IEPIST. IIA. P.

varia lectio et testimonia


opus et commentarii • varialectio et testimonia • prosodia et metra
1     omnibus hoc vitium est cantoribus, inter amicos
omnibus hoc vitium est cantoribus, inter amicos
vicium
est
2     ut numquam inducant animum cantare rogati,
nunquam
3     iniussi numquam desistant. sardus habebat
iniussi numquam desistant. sardus habebat
iniusti
nunquam
4     ille tigellius hoc. caesar, qui cogere posset,
ille tigellius hoc. caesar, qui cogere posset,
ille tigellius hoc. caesar, qui cogere posset,
ille tigellius hoc. caesar, qui cogere posset,
tegellustigellustigillitigillius
cesar
quod
possit
5     si peteret per amicitiam patris atque suam, non
amiciciamamiticiam
6     quicquam proficeret; si conlibuisset, ab ovo
collibuisset
7     usque ad mala citaret ‘io bacchae’ modo summa
usque ad mala citaret ‘io bacchae’ modo summa
cytaretiteraret
baccebacce etbacchebacchen!bacheio bacche
8     voce, modo hac, resonat quae chordis quattuor ima.
voce, modo hac, resonat quae chordis quattuor ima.
voce, modo hac, resonat quae chordis quattuor ima.
voce, modo hac, resonat quae chordis quattuor ima.
voce, modo hac, resonat quae chordis quattuor ima.
haec
resonet
quo
cordis
quatuor
9     nil aequale homini fuit illi: saepe velut qui
equale
10     currebat fugiens hostem, persaepe velut qui
currebat fugiens hostem, persaepe velut qui
curreret aufugiens
persepesepe
11     iunonis sacra ferret; habebat saepe ducentos,
iunonis sacra ferret; habebat saepe ducentos,
alebathabeathalebat
sepe
12     saepe decem servos; modo reges atque tetrarchas,
saepe decem servos; modo reges atque tetrarchas,
sepe
tetrachas
13     omnia magna loquens, modo sit mihi mensa tripes et
loquentes
14     concha salis puri et toga, quae defendere frigus
concha salis puri et toga, quae defendere frigus
concha salis puri et toga, quae defendere frigus
conca
satis pure
et
15     quamvis crassa queat.’ deciens centena dedisses
quamvis crassa queat.’ deciens centena dedisses
decies
dedisset
16     huic parco, paucis contento, quinque diebus
17     nil erat in loculis; noctes vigilabat ad ipsum
noctis
18     mane, diem totum stertebat; nil fuit unquam
umquam
19     sic inpar sibi. nunc aliquis dicat mihi ‘quid tu?
sic inpar sibi. nunc aliquis dicat mihi ‘quid tu?
impar
necnum
20     nullane habes vitia?’ immo alia et fortasse minora.
nullane habes vitia?’ immo alia et fortasse minora.
nullane habes vitia?’ immo alia et fortasse minora.
nulla, ne habes
vicia
atauthaud
21     maenius absentem novium cum carperet, ‘heus tu’
maenius absentem novium cum carperet, ‘heus tu’
maeviusmemusmenius
absemtem
22     quidam ait ‘ignoras te an ut ignotum dare nobis
ut
23     verba putas?’ ‘egomet mi ignosco’ maenius inquit.
verba putas?’ ‘egomet mi ignosco’ maenius inquit.
mihi
meniusmoenius
24     stultus et inprobus hic amor est dignusque notari.
improbus
25     cum tua pervideas oculis mala lippus inunctis,
cum tua pervideas oculis mala lippus inunctis,
cum tua pervideas oculis mala lippus inunctis,
tria
non videasper videaspraetereaspraevideasprevideastu videasvideas
male
26     cur in amicorum vitiis tam cernis acutum
cur in amicorum vitiis tam cernis acutum
viciis
acute
27     quam aut aquila aut serpens epidaurius? at tibi contra
quam aut aquila aut serpens epidaurius? at tibi contra
quam aut aquila aut serpens epidaurius? at tibi contra
quam aut aquila aut serpens epidaurius? at tibi contra
quidam
quam acquam atquam ut
ut linx vel
tibi
28     evenit, inquirant vitia ut tua rursus et illi.
evenit, inquirant vitia ut tua rursus et illi.
vicia
illa
29     iracundior est paulo, minus aptus acutis
iracundior est paulo, minus aptus acutis
iracundior est paulo, minus aptus acutis
iracundior est paulo, minus aptus acutis
infacundior
est
actus
aduncis
30     naribus horum hominum; rideri possit eo quod
posset
31     rusticius tonso toga defluit et male laxus
rusticius tonso toga defluit et male laxus
rusticius tonso toga defluit et male laxus
rusticius tonso toga defluit et male laxus
rusticius tonso toga defluit et male laxus
rustitius
tenso
toga tonso
defluat
laxus male
32     in pede calceus haeret: at est bonus, ut melior vir
eritheret
33     non alius quisquam, at tibi amicus, at ingenium ingens
non alius quisquam, at tibi amicus, at ingenium ingens
ac tibiet tibi
aut ingenium inges
34     inculto latet hoc sub corpore. denique te ipsum
inculto latet hoc sub corpore. denique te ipsum
inculto latet hoc sub corpore. denique te ipsum
inculto latet hoc sub corpore. denique te ipsum
incultu
suppectore
corticepectore
et ipsum
35     concute, numqua tibi vitiorum inseverit olim
concute, numqua tibi vitiorum inseverit olim
num quanumquamnunquamnunquid
ingenueritinsederitinsita fueritinsueveritviciorum
36     natura aut etiam consuetudo mala; namque
nanque
37     neglectis urenda filix innascitur agris.
neglectis urenda filix innascitur agris.
neclectisneglextis
felixfilex
38     illuc praevertamur, amatorem quod amicae
illuc praevertamur, amatorem quod amicae
illuc praevertamur, amatorem quod amicae
praevertamusprevertamur
amorem
amiceamici
39     turpia decipiunt caecum vitia aut etiam ipsa haec
turpia decipiunt caecum vitia aut etiam ipsa haec
turpia decipiunt caecum vitia aut etiam ipsa haec
turpia decipiunt caecum vitia aut etiam ipsa haec
cecum
caecum, vitia
viciavitta
hec
40     delectant, veluti balbinum polypus hagnae.
delectant, veluti balbinum polypus hagnae.
delectant, veluti balbinum polypus hagnae.
delectat
polipus
agnaehagneigne
41     vellem in amicitia sic erraremus et isti
amititia
42     errori nomen virtus posuisset honestum.
errori nomen virtus posuisset honestum.
virtus nomen
vita imposuisset
43     ac pater ut gnati, sic nos debemus amici
ac pater ut gnati, sic nos debemus amici
ac pater ut gnati, sic nos debemus amici
at paterut pater
nati
amicis
44     siquod sit vitium non fastidire. strabonem
siquod sit vitium non fastidire. strabonem
sic
vicium
45     appellat paetum pater, et pullum, male parvos
appellat paetum pater, et pullum, male parvos
appellat paetum pater, et pullum, male parvos
petum
pate
parvus
46     sicui filius est, ut abortivus fuit olim
sicut
47     sisyphus; hunc varum distortis cruribus, illum
sisyphus; hunc varum distortis cruribus, illum
sisiphussisyfus
distorsit
48     balbutit scaurum pravis fultum male talis.
balbutit scaurum pravis fultum male talis.
balbutit scaurum pravis fultum male talis.
balbutit scaurum pravis fultum male talis.
balbutiebalbuttit
hillumscaulum
parvis
fultu
49     parcius hic vivit: frugi dicatur; ineptus
partius
50     et iactantior hic paulo est: concinnus amicisest?est:
51     postulat ut videatur; at est truculentior atque
postulat ut videatur; at est truculentior atque
postulo uti
ad
52     plus aequo liber: simplex fortisque habeatur;
equo
liber?liber:
53     caldior est: acris inter numeretur. opinor,
est?est:
acres
numeretur, opinornumeretur. opinor,
54     haec res et iungit iunctos et servat amicos.
haec res et iungit iunctos et servat amicos.
haec res et iungit iunctos et servat amicos.
hec
quoque iungit
iungat iunctos et servit
55     at nos virtutes ipsas invertimus atque
56     sincerum furimus vas incrustare. probus quis
sincerum furimus vas incrustare. probus quis
sincerum furimus vas incrustare. probus quis
sincerimsincertum
cupimusfugimus
incrustatusincureareincurtareincurtatus
57     nobiscum vivit, multum demissus homo: illi
nobiscum vivit, multum demissus homo: illi
nobiscum vivit, multum demissus homo: illi
multum estmultum et
illeillest
illi ¦¦ tardo cognomen, pingui damus – illi ¦¦ tardo cognomen pingui damus – ille; ¦¦ tardo ac cognomen – ille: ¦¦ tardo et cognomen – ille; ¦¦ tardo cognomen pingui damus – ille: ¦¦ tardo cognomen, pingui damus
58     tardo cognomen, pingui damus. hic fugit omnis
tardo cognomen, pingui damus. hic fugit omnis
tardo cognomen, pingui damus. hic fugit omnis
pingui etpingui huicpinguis
hoc
omnes
59     insidias nullique malo latus obdit apertum,
odit
60     cum genus hoc inter vitae versemur, ubi acris
cum genus hoc inter vitae versemur, ubi acris
cum genus hoc inter vitae versemur, ubi acris
versetur
hubi
ac res
61     invidia atque vigent ubi crimina: pro bene sano
invidiatque
62     ac non incauto fictum astutumque vocamus.
ac non incauto fictum astutumque vocamus.
at
victum
63     simplicior quis et est, qualem me saepe libenter
simplicior quis et est, qualem me saepe libenter
simplicior quis et est, qualem me saepe libenter
simplitior
si qui est
legentemlibentilicenter
64     obtulerim tibi, maecenas, ut forte legentem
obtulerim tibi, maecenas, ut forte legentem
obtulerim tibi, maecenas, ut forte legentem
obtulerim tibi, maecenas, ut forte legentem
optulerim
mecenas
authaudhaut
ut forte legentem ¦¦ at tacitum impellat: – aut forte legentem ¦¦ at tacitum impellit?
65     aut tacitum inpellat quovis sermone: ‘molestus,
aut tacitum inpellat quovis sermone: ‘molestus,
appellatappelletimpediatimpeliatimpellat
modestus
66     communi sensu plane caret’ inquimus. eheu,
communi sensu plane caret’ inquimus. eheu,
communi sensu plane caret’ inquimus. eheu,
communi et
pia ne
heheu
67     quam temere in nosmet legem sancimus iniquam.
quam temere in nosmet legem sancimus iniquam.
quam temere in nosmet legem sancimus iniquam.
te merem
sanccimus
inquamumquam
68     nam vitiis nemo sine nascitur; optimus ille est,
nam vitiis nemo sine nascitur; optimus ille est,
nam vitiis nemo sine nascitur; optimus ille est,
heu
viciis
obtimus
69     qui minimis urgetur. amicus dulcis, ut aequum est,
qui minimis urgetur. amicus dulcis, ut aequum est,
qui minimis urgetur. amicus dulcis, ut aequum est,
qui minimis urgetur. amicus dulcis, ut aequum est,
minime
urguet
aequmequmequum
est
70     cum mea conpenset vitiis bona, pluribus hisce,
cum mea conpenset vitiis bona, pluribus hisce,
cum mea conpenset vitiis bona, pluribus hisce,
cum mea conpenset vitiis bona, pluribus hisce,
cur
compenset
viciisvitris
hisse
71     si modo plura mihi bona sunt, inclinet, amari
si modo plura mihi bona sunt, inclinet, amari
sint
amare
72     si volet: hac lege in trutina ponetur eadem.
idem
73     qui, ne tuberibus propriis offendat amicum,
74     postulat, ignoscet verrucis illius: aequum est
postulat, ignoscet verrucis illius: aequum est
ignosc&ignoscatignosset
aequmequum
75     peccatis veniam poscentem reddere rursus.
poscenti
76     denique, quatenus excidi penitus vitium irae,
denique, quatenus excidi penitus vitium irae,
catenusquater.quatinus
vicium
77     cetera item nequeunt stultis haerentia, cur non
cetera item nequeunt stultis haerentia, cur non
caetera
herenciaherentia
78     ponderibus modulisque suis ratio utitur ac res
racio
79     ut quaeque est, ita suppliciis delicta coercet?
ut quaeque est, ita suppliciis delicta coercet?
ut quaeque est, ita suppliciis delicta coercet?
est
supplitiis
cohercetcoheret
80     siquis eum servum, patinam qui tollere iussus
siquis eum servum, patinam qui tollere iussus
enim
servom
81     semesos piscis tepidumque ligurrierit ius,
semesos piscis tepidumque ligurrierit ius,
semesos piscis tepidumque ligurrierit ius,
semesos piscis tepidumque ligurrierit ius,
semesosemessos
pisces
trepidumque
ligurieritligurrierat
82     in cruce suffigat, labeone insanior inter
labeonemlabieno
83     sanos dicatur. quanto hoc furiosius atque
sanos dicatur. quanto hoc furiosius atque
sanos dicatur. quanto hoc furiosius atque ¦¦ maius peccatum est: – insanos dicat: quanto hoc furiosius atque ¦¦ maius peccatum est!
hoc
84     maius peccatum est: paulum deliquit amicus,
85     quod nisi concedas, habeare insuavis: acerbus
quod nisi concedas, habeare insuavis: acerbus
quod nisi concedas, habeare insuavis: acerbus
quoi
habere
acerbum
86     odisti et fugis ut rusonem debitor aeris,
drusonemrosonemrossonemrusonesrussonem
87     qui nisi, cum tristes misero venere kalendae,
qui nisi, cum tristes misero venere kalendae,
qui nisi, cum tristes misero venere kalendae,
qui nisi, cum tristes misero venere kalendae,
quid
con
cunct ristes
calendekalende
88     mercedem aut nummos unde unde extricat, amaras
mercedem aut nummos unde unde extricat, amaras
mercedem aut nummos unde unde extricat, amaras
mercedem aut nummos unde unde extricat, amaras
aliundehabet undeunum unum
unde
extricta
amaros
89     porrecto iugulo historias captivus ut audit.
90     conminxit lectum potus mensave catillum
comminxitcommixit
91     euandri manibus tritum deiecit: ob hanc rem,
euandri manibus tritum deiecit: ob hanc rem,
euandri manibus tritum deiecit: ob hanc rem,
euandri manibus tritum deiecit: ob hanc rem,
euandri manibus tritum deiecit: ob hanc rem,
euandri tritum manibuseuandritum manibus
labris
tortum
deicitpiecit
deiecit: ... rem, – deiecit ... rem:
92     aut positum ante mea quia pullum in parte catini
me
93     sustulit esuriens, minus hoc iucundus amicus
sustulit esuriens, minus hoc iucundus amicus
sustulit esuriens, minus hoc iucundus amicus
sustinuit
hic
iocundus
94     sit mihi? quid faciam, si furtum fecerit aut si
avi est
95     prodiderit conmissa fide sponsumve negarit?
fidei
96     quis paria esse fere placuit peccata, laborant,
quis paria esse fere placuit peccata, laborant,
patria
laborant, ¦¦ cum ventum – laborant ¦¦ cum ventum,
97     cum ventum ad verum est: sensus moresque repugnant
98     atque ipsa utilitas, iusti prope mater et aequi.
equi
99     cum prorepserunt primis animalia terris,
100     mutum et turpe pecus, glandem atque cubilia propter
101     unguibus et pugnis, dein fustibus atque ita porro
unguibus et pugnis, dein fustibus atque ita porro
inguibus
dehin
102     pugnabant armis, quae post fabricaverat usus,
faricaverat
103     donec verba, quibus voces sensusque notarent,
104     nominaque invenere; dehinc absistere bello,
nominaque invenere; dehinc absistere bello,
desistere
abstinere belli
105     oppida coeperunt munire et ponere leges,
oppida coeperunt munire et ponere leges,
ceperunt
legem
106     ne quis fur esset neu latro neu quis adulter.
ne quis fur esset neu latro neu quis adulter.
nequis
nequis
107     nam fuit ante helenam cunnus taeterrima belli
deterrimataetrimateterrima
108     causa, sed ignotis perierunt mortibus illi,
109     quos venerem incertam rapientis more ferarum
rapientes
110     viribus editior caedebat ut in grege taurus.
viribus editior caedebat ut in grege taurus.
edicioreditor
cedebat
111     iura inventa metu iniusti fateare necesse est,
mutu
112     tempora si fastosque velis evolvere mundi.
113     nec natura potest iusto secernere iniquum,
iniqum
114     dividit ut bona diversis, fugienda petendis,
115     nec vincet ratio hoc, tantundem ut peccet idemque,
tantumdem
116     qui teneros caules alieni fregerit horti
qui teneros caules alieni fregerit horti
qui teneros caules alieni fregerit horti
caulosflores
infregerit
orti
117     et qui nocturnus sacra divum legerit. adsit
et qui nocturnus sacra divum legerit. adsit
divum sacra
absitassitatsit
118     regula, peccatis quae poenas inroget aequas,
regula, peccatis quae poenas inroget aequas,
penas
inrogatirroget
119     ne scutica dignum horribili sectere flagello.
ne scutica dignum horribili sectere flagello.
ne scutica dignum horribili sectere flagello.
ne scutica dignum horribili sectere flagello.
nec
scutirascythica
horribile
flagella
flagello,flagello.
120     nam ut ferula caedas meritum maiora subire,
nam ut ferula caedas meritum maiora subire,
nam ut ferula caedas meritum maiora subire,
ne
færula
cedas
121     non vereor, cum dicas esse paris res
non vereor, cum dicas esse paris res
non vereor, cum dicas esse paris res
remororveneror
pares
paris
122     furta latrociniis et magnis parva mineris
latrocin’
123     falce recisurum simili te, si tibi regnum
falce recisurum simili te, si tibi regnum
faccefacile
recisum iri simul arecisurum & similia
124     permittant homines. si dives, qui sapiens est,
125     et sutor bonus et solus formosus et est rex,
126     cur optas quod habes? ‘non nosti, quid pater’ inquit
cur optas quod habes? ‘non nosti, quid pater’ inquit
cur optas quod habes? ‘non nosti, quid pater’ inquit
cur optas quod habes? ‘non nosti, quid pater’ inquit
obta
num
quod pater
inquis
127     chrysippus dicat: sapiens crepidas sibi numquam
‘chrysippus dicat: sapiens crepidas sibi numquam
crisippuscrysippus
nunquam
128     nec soleas fecit; sutor tamen est sapiens.’ qui?
quo
129     ut quamvis tacet hermogenes, cantor tamen atque
‘ut quamvis tacet hermogenes, cantor tamen atque
et
quam vis
130     optumus est modulator; ut alfenus vafer omni
optumus est modulator; ut alfenus vafer omni
optumus est modulator; ut alfenus vafer omni
obtum’optimus
alfen’
olim
131     abiecto instrumento artis clausaque taberna
132     sutor erat: sapiens operis sic optimus omnis
sutor erat: sapiens operis sic optimus omnis
sutor erat: sapiens operis sic optimus omnis
tonsor
obtum’optumus
olim
133     est opifex, solus sic rex.’ vellunt tibi barbam
est opifex, solus sic rex.’ vellunt tibi barbam
sic rex solussolus. sic rex
vellent
134     lascivi pueri, quos tu nisi fuste coerces,
lascivi pueri, quos tu nisi fuste coerces,
tu
coherces
135     urgeris turba circum te stante miserque
136     rumperis et latras, magnorum maxime regum.
137     ne longum faciam: dum tu quadrante lavatum
lavantum
138     rex ibis neque te quisquam stipator ineptum
ibis,
139     praeter crispinum sectabitur, et mihi dulces
praeter crispinum sectabitur, et mihi dulces
preter
at
140     ignoscent, siquid peccaro stultus, amici
peccabopeccavero
141     inque vicem illorum patiar delicta libenter
142     privatusque magis vivam te rege beatus.
privatusque magis vivam te rege beatus.
privatimqueprivatumque
vivatvivet

TESTIMONIA


Ln. 1—3. ‘ut ait Flaccus in satyra: omnibus — amicos, rogati ut numquam cantent, iniussi numquam desistant’ Hieronym. epist. 6 Ad Iuliannm

Ln. 1. ‘omnibus — dcsistant’ Adami do Fulda musicae pars prima cap. 4 [M. Gerbert. III 336]

Ln. 1. Vincentius Bellonac. spec. hist. 69 florileg. Paris. 8818-a et Nostrad. 188

Ln. 6. ‘ab — mala’ Porph. ad serm. II 4, 12

Ln. 6—7. ‘ab — Bacche’ Acr. ad serm. II 4, 12

Ln. 11—17. ‘habebat — loculis’ Senec. epist. 120, 20

Ln. 13—14. ‘omnia — puri’ Prisc. VI 10, 67

Ln. 21. ‘Maenius et satyrice absentem Novium cum carpit (caperea Porph.)’ Porph. ad epist. I 15, 26

Ln. 26 sq. Hildebert. moral. philos. 996 floril. Paris. 8069 et Nostradam.

Ln. 26—27. ‘Linx est fera acutissimi visus qui etiam parietes ligneos visu penetrare dicitur unde Horatius: cur Epidaurius’ schol. Vossiauus II ad Lucan. VI 672 teste Vsenero

Ln. 29—30. ‘minus — naribus’ schol. Pers. 1, 40

Ln. 40. ‘veluti — Agnae’ gloss. Mai class. auct. VIII 432. 461

Ln. 47. ‘hunc — cruribus’ schol. Statii Theb. VI 848

Ln. 54. Willelmus vita s. Thomae I 196 Gil.

Ln. 54 sq. cf ecb. captivi vv. 520 sq.: ‘haec res conservat iunctos et iungit amicos. at vos virtutes ipsas invertitis onmes’

Ln. 66. ‘communi — inquimus’ Eutychis ars II 12 p. 480 K.

Ln. 67. cf ecbasis captivi v. 515: ‘quam temere in vosmet legem sancitis iniquam’

Ln. 68—69. ‘nam — urgetur’ Hieronymus epist. 79. 133

Ln. 68. Hildebertus moral. phil. 962 floril. Nostrad. 188

Ln. 68. ‘viciis — urgetur’ Vincent. Bellovac. spec. hist. 69 florileg. Paris. 8818-a et cf. Wernherus de Elmendorf. [Hauptii antiqu. Germ. ann. IIII p. 302] vv. 668—662

Ln. 71—72. cf. tractatus de duce Ernesto [VII 239 H.]: ‘amare si cupis me, hac lege in trutina poneris cadem’

Ln. 74—75. ‘equum — nirsus’ Vincent. Bellovac. spec. hist. 69 florileg. Nostrad. 188

Ln. 74. ‘equum — reddere’ florileg. Paris. 8818-a

Ln. 78. cf tractatus de duce Ernesto [VII 208 H.]: ‘en ponderibus modulisque suis ratio utitur imperatoris’

Ln. 81. Nonius p. 134 cf. ecbasis captivi v. 628: ‘semesos pisces quos Indus liquerat hospes’

Ln. 84 sq. cf Hildebert. moral. phil. 973: ‘nemo satis credit tantum delinquere, quantum permittas, adeo indulgent sibi latius omnes’

Ln. 88. ‘nummos — amaros’ gloss. Mai class. auct. VIII 578

Ln. 99—102. ‘cum — terris, mutum et pingue pecus nobis fabricaverat usus’ ecbasis captivi vv. 114 sq.

Ln. 110. cf ecb. captivi v. 350: ‘viribus editior, collecto tum grege maior’

Ln. 117—118. ‘assit— equas’ Vincentius Bellovac. spec. hist. 69 florileg. Paris. 8818-a et Nostradam. 188

Ln. 136 sq. cf ecb. captivi v. 130

Ad graece scripta legenda typus graecus extrahe


GAI M. SEVER • MMDCCLX • MMDCCLXVII