Q. HORATIUS FLACCUS • OPERA ET COMMENTARII
CARM. ICARM. IICARM. IIICARM. IVCARM. SAEC.EP.SERM. ISERM. IIEPIST. IEPIST. IIA. P.

varia lectio et testimonia


opus et commentarii • varialectio et testimonia • prosodia et metra
1     eupolis atque cratinus aristophanesque poetae
eupolis atque cratinus aristophanesque poetae
eupolis atque cratinus aristophanesque poetae
que polis
aristhophanesque
po&e
2     atque alii, quorum comoedia prisca virorum est,
est
3     siquis erat dignus describi, quod malus ac fur,
aut
4     quod moechus foret aut sicarius aut alioqui
quod moechus foret aut sicarius aut alioqui
mecchusmecusmoecus
at si carius
5     famosus, multa cum libertate notabant.
6     hinc omnis pendet lucilius, hosce secutus,
7     mutatis tantum pedibus numerisque, facetus,
8     emunctae naris, durus conponere versus.
emunctae naris, durus conponere versus.
emunctae naris, durus conponere versus.
emunceemuncte
duris
componere
9     nam fuit hoc vitiosus: in hora saepe ducentos,
nam fuit hoc vitiosus: in hora saepe ducentos,
viciosus
sepe
10     ut magnum, versus dictabat stans pede in uno;
11     cum flueret lutulentus, erat quod tollere velles;
lutulentus. erat
12     garrulus atque piger scribendi ferre laborem,
carrulus
13     scribendi recte: nam ut multum, nil moror. ecce,
iam
14     crispinus minimo me provocat ‘accipe, si vis,
mimonumeronummo
15     accipiam tabulas; detur nobis locus, hora,
accipiam tabulas; detur nobis locus, hora,
accipe iam
dentur
16     custodes; videamus, uter plus scribere possit.’
custodes; videamus, uter plus scribere possit.’
inter
scripere
17     di bene fecerunt, inopis me quodque pusilli
dii
18     finxerunt animi, raro et perpauca loquentis;
finxerunt animi, raro et perpauca loquentis;
finxerunt animi, raro et perpauca loquentis;
finxerunt animi, raro et perpauca loquentis;
rara
et
rari oris pauca
loquentemloquentes
19     at tu conclusas hircinis follibus auras
hirquinishyrcinishyrquinis
20     usque laborantis, dum ferrum molliat ignis,
usque laborantis, dum ferrum molliat ignis,
laborantes
emolliat
21     ut mavis, imitare. beatus fannius ultro
ut mavis, imitare. beatus fannius ultro
initare
faunius
22     delatis capsis et imagine, cum mea nemo
23     scripta legat, volgo recitare timentis ob hanc rem,
vulgo
24     quod sunt quos genus hoc minime iuvat, utpote pluris
quod sunt quos genus hoc minime iuvat, utpote pluris
quod sunt quos genus hoc minime iuvat, utpote pluris
minimumnimium
ut, puto,utpute
iuresplures
25     culpari dignos. quemvis media elige turba:
culpari dignos. quemvis media elige turba:
quem vis
arripeerigeeripeerueextraherape
26     aut ob avaritiam aut misera ambitione laborat.
aut ob avaritiam aut misera ambitione laborat.
ab avaritiaab avaritiamaliquo vitioob avariciamob avaritia
miser
27     hic nuptarum insanit amoribus, hic puerorum:
hic nuptarum insanit amoribus, hic puerorum:
nuptiarum
amioribus
28     hunc capit argenti splendor; stupet albius aere;
hunc capit argenti splendor; stupet albius aere;
hunc capit argenti splendor; stupet albius aere;
alter in
argenti, splendorem alius stupet aeris
aera
29     hic mutat merces surgente a sole ad eum, quo
hic mutat merces surgente a sole ad eum, quo
motat
merces
30     vespertina tepet regio, quin per mala praeceps
patetpetet
31     fertur uti pulvis collectus turbine, nequid
feritur
32     summa deperdat metuens aut ampliet ut rem.
amplicet
33     omnes hi metuunt versus, odere poetas.
poetam
34     faenum habet in cornu, longe fuge; dummodo risum
‘faenum habet in cornu, longe fuge; dummodo risum
fenumfoenum
risus
35     excutiat sibi, non hic cuiquam parcet amico
excutiat sibi, non hic cuiquam parcet amico
excutiat sibi, non hic cuiquam parcet amico
excutiat sibi, non hic cuiquam parcet amico
excutiat sibi, non hic cuiquam parcet amico
excutiat sibi, non hic cuiquam parcet amico
excuciat
tibi
hic
noc
huic
paccetparcit
36     et quodcumque semel chartis inleverit, omnis
et quodcumque semel chartis inleverit, omnis
illeveritinlerit
omnes
37     gestiet a furno redeuntis scire lacuque
gestiet a furno redeuntis scire lacuque
gestiget
redeuntes
38     et pueros et anus.’ agedum pauca accipe contra.
39     primum ego me illorum, dederim quibus esse poetis,
primum ego me illorum, dederim quibus esse poetis,
ergo
poetas
40     excerpam numero: neque enim concludere versum
excerpa
41     dixeris esse satis neque, siqui scribat uti nos
hi siquiis quisi quissibisiquis
42     sermoni propiora, putes hunc esse poetam.
putas
43     ingenium cui sit, cui mens divinior atque os
44     magna sonaturum, des nominis huius honorem.
sanaturum
45     idcirco quidam comoedia necne poema
idcirco quidam comoedia necne poema
idcirco quidam comoedia necne poema
iccirco
comedia
ne haec nenec nenumne
46     esset, quaesivere, quod acer spiritus ac vis
quesivere
47     nec verbis nec rebus inest, nisi quod pede certo
qui
48     differt sermoni, sermo merus. ‘at pater ardens
49     saevit, quod meretrice nepos insanus amica
saevit, quod meretrice nepos insanus amica
sevit
insanit
50     filius uxorem grandi cum dote recuset,
grandem
51     ebrius et, magnum quod dedecus, ambulet ante
ambulat
52     noctem cum facibus.’ numquid pomponius istis
noctem cum facibus.’ numquid pomponius istis
num qui
pompeipompinius
53     audiret leviora, pater si viveret? ergo
54     non satis est puris versum perscribere verbis,
non satis est puris versum perscribere verbis,
pueris
verbum
55     quem si dissolvas, quivis stomachetur eodem
qui vis
56     quo personatus pacto pater. his, ego quae nunc,
57     olim quae scripsit lucilius, eripias si
58     tempora certa modosque, et quod prius ordine verbum est
tempora certa modosque, et quod prius ordine verbum est
tempora certa modosque, et quod prius ordine verbum est
modos
in ordine
versum
59     posterius facias praeponens ultima primis,
preponens
60     non, ut si solvas postquam discordia taetra
non, ut si solvas postquam discordia taetra
non, ut si solvas postquam discordia taetra
et
dissolvassit solvas
terratetra
61     belli ferratos postis portasque refregit,
belli ferratos postis portasque refregit,
bella
postes
62     invenias etiam disiecti membra poetae.
invenias etiam disiecti membra poetae.
invenias etiam disiecti membra poetae.
invenias etiam disiecti membra poetae.
invenies
discerpti
menbra
poete
63     hactenus haec: alias, iustum sit necne poema.
hactenus haec: alias, iustum sit necne poema.
hec
nec ne
64     nunc illud tantum quaeram, meritone tibi sit
nunc illud tantum quaeram, meritone tibi sit
nunc illud tantum quaeram, meritone tibi sit
nunc illud tantum quaeram, meritone tibi sit
nec
tamtum
queram
merito
65     suspectum genus hoc scribendi. sulgius acer
sulciusvulgis
66     ambulat et caprius, rauci male cumque libellis,
raucisraucus
67     magnus uterque timor latronibus; at bene siquis
magnus uterque timor latronibus; at bene siquis
ad
ac
68     et vivat puris manibus, contemnat utrumque.
condempnatcontempnatcontenpnat
69     ut sis tu similis caeli birrique latronum,
ut sis tu similis caeli birrique latronum,
ut sis tu similis caeli birrique latronum,
ut sis tu similis caeli birrique latronum,
ut,
tu sis
caeliicelicelii
birrhiusbirriburibyrribyrrius
70     non ego sim capri neque sulgi: cur metuas me?
non ego sim capri neque sulgi: cur metuas me?
non ego sim capri neque sulgi: cur metuas me?
sum
caprecaprii
sulciisulciussulgiisuti
71     nulla taberna meos habeat neque pila libellos,
72     quis manus insudet volgi hermogenisque tigelli,
quis manus insudet volgi hermogenisque tigelli,
mens
vulgi
73     nec recito cuiquam nisi amicis idque coactus,
nec recito cuiquam nisi amicis idque coactus,
nec recito cuiquam nisi amicis idque coactus,
nec recito cuiquam nisi amicis idque coactus,
non
recitem
quicquam
coactis
74     non ubivis coramve quibuslibet. in medio qui
ubi vis
75     scripta foro recitent, sunt multi quique lavantes:
quisque
76     suave locus voci resonat conclusus. inanis
suave locus voci resonat conclusus. inanis
suave locus voci resonat conclusus. inanis
sonat
conclusus, inanis
inanes
77     hoc iuvat, haud illud quaerentis, num sine sensu,
hoc iuvat, haud illud quaerentis, num sine sensu,
authaut
querentis
78     tempore num faciant alieno. ‘laedere gaudes’
tempore num faciant alieno. ‘laedere gaudes
ledere
gaudet
79     inquit ‘et hoc studio pravus facis.’ unde petitum
inquit ‘et hoc studio pravus facis.’ unde petitum
inquit ‘et hoc studio pravus facis.’ unde petitum
inquidinquis
studium
pravos
80     hoc in me iacis? est auctor quis denique eorum,
est ... quibus
81     vixi cum quibus? absentem qui rodit, amicum
vixi cum quibus? absentem qui rodit, amicum
vixi cum quibus? absentem qui rodit, amicum
dixi
absentem ... caveto – ‘absentem ... caveto’
quis
82     qui non defendit alio culpante, solutos
qui non defendit alio culpante, solutos
deffendit
sodalessulutos
83     qui captat risus hominum famamque dicacis,
dicatis
84     fingere qui non visa potest, conmissa tacere
fingere qui non visa potest, conmissa tacere
fingere qui non visa potest, conmissa tacere
iussanon vissa
commissa
taceri
85     qui nequit: hic niger est, hunc tu, romane, caveto.
qui nequit: hic niger est, hunc tu, romane, caveto.
hoc nichil
romanae
86     saepe tribus lectis videas cenare quaternos,
saepe tribus lectis videas cenare quaternos,
saepe tribus lectis videas cenare quaternos,
saepe tribus lectis videas cenare quaternos,
sepe
videavideatvidetis
caenarecaenerecanere
quaternas
87     e quibus unus amet quavis aspergere cunctos
e quibus unus amet quavis aspergere cunctos
e quibus unus amet quavis aspergere cunctos
e quibus unus amet quavis aspergere cunctos
e quibus unus amet quavis aspergere cunctos
imus‘ultimus’
autavetnovet
quaevisquamvisquis
aspargere
cunctis
88     praeter eum qui praebet aquam; post hunc quoque potus,
praeter eum qui praebet aquam; post hunc quoque potus,
praeter eum qui praebet aquam; post hunc quoque potus,
praeter eum qui praebet aquam; post hunc quoque potus,
praeter eum qui praebet aquam; post hunc quoque potus,
preter
prebet
praebet, ut aequum
aqua
ast
89     condita cum verax aperit praecordia liber:
candida
90     hic tibi comis et urbanus liberque videtur
comisc&
91     infesto nigris: ego si risi, quod ineptus
ergo
92     pastillos rufillus olet, gargonius hircum,
pastillos rufillus olet, gargonius hircum,
pastillos rufillus olet, gargonius hircum,
pastillos rufillus olet, gargonius hircum,
post illos
refillusrufinus
gorgonius
hyrcumyrcum
93     lividus et mordax videor tibi? mentio siquae
lividus et mordax videor tibi? mentio siquae
lividus et mordax videor tibi? mentio siquae
luvidus
mencio
siquasique
94     de capitolini furtis iniecta petilli
capitolinis
95     te coram fuerit, defendas, ut tuus est mos:
te coram fuerit, defendas, ut tuus est mos:
defendes
nos
96     me capitolinus convictore usus amicoque
meo
97     a puero est causaque mea permulta rogatus
vero
98     fecit et incolumis laetor quod vivit in urbe;
fecit et incolumis laetor quod vivit in urbe;
incolimisincolomis
letor
99     sed tamen admiror, quo pacto iudicium illud
sed tamen admiror, quo pacto iudicium illud
ammiror
luditium
100     fugerit:’ hic nigrae sucus lolliginis, haec est
fugerit:’ hic nigrae sucus lolliginis, haec est
fugerit:’ hic nigrae sucus lolliginis, haec est
fugerit:’ hic nigrae sucus lolliginis, haec est
hic
nigre
succus
hec
101     aerugo mera; quod vitium procul afore chartis,
aerugo mera; quod vitium procul afore chartis,
vicium
abforeaffore
102     atque animo prius, ut siquid promittere de me
atque animo prius, ut siquid promittere de me
atque animo prius, ut siquid promittere de me
ex
animo; prius ut
etid
103     possum aliud vere, promitto. liberius si
aliquidilludquid
104     dixero quid, si forte iocosius, hoc mihi iuris
michi
105     cum venia dabis: insuevit pater optimus hoc me,
cum venia dabis: insuevit pater optimus hoc me,
cum venia dabis: insuevit pater optimus hoc me,
insevit
obtimusoptimeoptumus
mi
106     ut fugerem exemplis vitiorum quaeque notando.
ut fugerem exemplis vitiorum quaeque notando.
viciorum
que quodquoque
107     cum me hortaretur, parce frugaliter atque
ortar&etur
108     viverem uti contentus eo quod mi ipse parasset:
viverem uti contentus eo quod mi ipse parasset:
mihi
parar&parassemrass&
109     ‘nonne vides, albi ut male vivat filius utque
at queatqueut qui
110     baius inops? magnum documentum, ne patriam rem
balbusbarrusbarusfarrispanis
111     perdere quis velit.’ a turpi meretricis amore
perdere quis velit.’ a turpi meretricis amore
perdere quis velit.’ a turpi meretricis amore
qui
a
ataut
112     cum deterreret: ‘scetani dissimilis sis.’
cum deterreret: ‘scetani dissimilis sis.’
deterrerer
scantiniscatinisectanisetani
113     ne sequerer moechas, concessa cum venere uti
mechas
114     possem: ‘deprensi non bella est fama treboni’
deprehensi
115     aiebat. ‘sapiens, vitatu quidque petitu
quidvequitque
116     sit melius, causas reddet tibi; mi satis est, si
sit melius, causas reddet tibi; mi satis est, si
reddatreddit
mi satis est sisat mihi est sised mihi sat si
117     traditum ab antiquis morem servare tuamque,
118     dum custodis eges, vitam famamque tueri
119     incolumem possum; simul ac duraverit aetas
incolumem possum; simul ac duraverit aetas
incolomemincolumen
possim
120     membra animumque tuum, nabis sine cortice.’ sic me
menbra
121     formabat puerum dictis et, sive iubebat
sine
122     ut facerem quid, ‘habes auctorem, quo facias hoc’
123     unum ex iudicibus selectis obiciebat,
unum ex iudicibus selectis obiciebat,
electielectis
obitiebat
124     sive vetabat, ‘an hoc inhonestum et inutile factu
sive vetabat, ‘an hoc inhonestum et inutile factu
vectabat
factum
125     necne sit, addubites, flagret rumore malo cum
necne sit, addubites, flagret rumore malo cum
necne sit, addubites, flagret rumore malo cum
nec ne
an dubit&an dubitesaut dubites
fraglet
126     hic atque ille?’ avidos vicinum funus ut aegros
hic atque ille?’ avidos vicinum funus ut aegros
hic atque ille?’ avidos vicinum funus ut aegros
itaque
vides
egros
127     exanimat mortisque metu sibi parcere cogit,
128     sic teneros animos aliena opprobria saepe
sic teneros animos aliena opprobria saepe
sic teneros animos aliena opprobria saepe
amicos
obprobriaobropriaoppropria
sepe
129     absterrent vitiis. ex hoc ego sanus ab illis
absterrent vitiis. ex hoc ego sanus ab illis
abstinerent
viciis
130     perniciem quaecumque ferunt, mediocribus et quis
perniciem quaecumque ferunt, mediocribus et quis
perneciempernitiem
quecumquequecunque
131     ignoscas vitiis teneor. fortassis et istinc
ignoscas vitiis teneor. fortassis et istinc
ignoscas vitiis teneor. fortassis et istinc
ignoscas vitiis teneor. fortassis et istinc
ignoscas vitiis teneor. fortassis et istinc
ignoscat
viciis
tentor
fortasse
et
132     largiter abstulerit longa aetas, liber amicus,
largiter abstulerit longa aetas, liber amicus,
abstulerint
etas
133     consilium proprium; neque enim, cum lectulus aut me
cum
134     porticus excepit, desum mihi. ‘rectius hoc est;
135     hoc faciens vivam melius; sic dulcis amicis
amicus
136     occurram; hoc quidam non belle: numquid ego illi
occurram; hoc quidam non belle: numquid ego illi
hoc curram
non quidnunc quidnunquid
137     inprudens olim faciam simile?’ haec ego mecum
inprudens olim faciam simile?’ haec ego mecum
inprudens olim faciam simile?’ haec ego mecum
imprudens
faciam
hechoc
138     conpressis agito labris; ubi quid datur oti,
conpressis agito labris; ubi quid datur oti,
conpressis agito labris; ubi quid datur oti,
conpressis agito labris; ubi quid datur oti,
compressiscumpressis
libris
quiddaturquod datur
ociociiotii
139     inludo chartis. hoc est mediocribus illis
illudoincludoincuboincumbo
140     ex vitiis unum; cui si concedere nolis,
ex vitiis unum; cui si concedere nolis,
viciis
noles
141     multa poetarum veniat manus, auxilio quae
multa poetarum veniat manus, auxilio quae
venietvenit
auxilio queauxilioque
142     sit mihi – nam multo plures sumus, – ac veluti te
sit mihi – nam multo plures sumus, – ac veluti te
iam
et
143     iudaei cogemus in hanc concedere turbam.
iudaei cogemus in hanc concedere turbam.
iudei
cogamus

TESTIMONIA


Ln. 1. Schol. Pers. 1, 123 cf. Acr. ad serm. I 10: ‘Quod Lucilii versus dampnasset in satura ‘Eupolis atque Cratinus’

Ln. 7—8. ‘facetus, emunctae naris’ Donatus ad Òårent. Phorm. IIII 4, 1

Ln. 9 sq. Gunzonis epist. ad Augienses [I 296 Marten. et Dur.]

Ln. 11. ‘cum flueret lutulentus’ schol. Codex Parisinus 7975 saec. XI ad serm. I 10, 50

Ln. 11. ‘ego quantum ab illis tantum ab Horatio dissentio qui Lucilium fluere lutulentum et esse aliquid, quod tollere possis, putat... multum est tersior ac purus magis Horatius, et, non labor eius amore, praecipuus’Quintilian. X 1, 94

Ln. 17 sq. schol. Ã (om. quodque — animi) ad serm. II 6, 58

Ln. 19—21. ‘at — imitare’ schol. Pers. 5, 10

Ln. 29. ‘hic — sole’ schol. Pers. 5, 54

Ln. 34. ‘dummodo — amico’ Acr. ad serm. I 4, 82 sqq.

Ln. 34 sq. florileg. Paris. 8069 et Nostrad.

Ln. 39. ‘fierique tribuno figurate per dativum. Ut supra: dederim quibus esse poetis’ Acr. ad sermn. I 6, 25

Ln. 43 sq. Prisc. XI 8, 34 et in marg. cod. B alt. man. VIIII 7, 37

Ln. 81. ‘absentem — amicum’ florileg. Paris. 8818-a cf. Augustini ad fratres in eremo serm. 26 [VI p. 1279 ed. Ben.] = anthol. Lat. III 144: ‘quisquis amat dictis absentum rodere vitam, hanc mensam indignam noverit esse sui’

Ln. 81—85. ‘absentem — caueto’ Vincentius Bellonae. spec. hist. 69 florileg. Nostrad.

Ln. 84 sq. florileg. Parisin. 8069

Ln. 84. cf Gerberti epist. 5: ‘quoniam, ut ait poeta, nusquam tuta fides, et quia finguntur nec visa, nec audita, voluntatem nostram vobis non nisi scriptis aperimus, nec vestram aliter recipieimus’

Ln. 85. ‘hic— caueto’ schol. Pers. 1, 110

Ln. 85. Sevius ad ecl. 5, 56 georg. I 320

Ln. 85. Lactant. schol. Statii Theb. I 67 (sed om. cod. Monac.)

Ln. 90. cf ecbasis captivi v. 715: ‘comis et urbanus, animo pius, ore serenus’

Ln. 91. ‘pastillos Rufillus holet’ gloss. Mai class, auct. VIII 421 <...>

Ln. 107 sq. Prisc. XVI 16

Ln. 115—116. ‘sapiens — reddit’ gloss. Mai class, auct. VIII 597

Ln. 128—129. ‘sic — vitiis’ Vinc. Bell. spec. hist. 69 floril. Nostr. 188

Ln. 141. cf Senec. de vit, beat. c. 17: ‘tota ilia comicorum poetarum manus in me venenatos sales suos effudit’

Ln. 141—143. cf. Ioannes Saresber. policr. III 13: ‘ilico multa adulatorum veniet manus, et veluti te Iudaei cogent in suam concedere turbam’

Ad graece scripta legenda typus graecus extrahe


GAI M. SEVER • MMDCCLX • MMDCCLXVII