Q. HORATIUS FLACCUS • OPERA ET COMMENTARII
CARM. ICARM. IICARM. IIICARM. IVCARM. SAEC.EP.SERM. ISERM. IIEPIST. IEPIST. IIA. P.

varia lectio et testimonia


opus et commentarii • varialectio et testimonia • prosodia et metra
1     quae virtus et quanta, boni, sit vivere parvo –
quae virtus et quanta, boni, sit vivere parvo –
quae virtus et quanta, boni, sit vivere parvo –
quanta homini sit
bonisbono
quid
2     nec meus hic sermo est, sed quae praecepit ofellus
nec meus hic sermo est, sed quae praecepit ofellus
nec meus hic sermo est, sed quae praecepit ofellus
nec meus hic sermo est, sed quae praecepit ofellus
set
etquem
precepitrecepit
ofella
3     rusticus, abnormis sapiens crassaque minerva – ,
ab normisabnormi
4     discite non inter lances mensasque nitentis,
nitentes
5     cum stupet insanis acies fulgoribus et cum
in sanis
6     adclinis falsis animus meliora recusat,
acclinis
7     verum hic inpransi mecum disquirite. ‘cur hoc?’
verum hic inpransi mecum disquirite. ‘cur hoc?’
verbum
inprensi
8     dicam, si potero. male verum examinat omnis
dicam, si potero. male verum examinat omnis
vero
æxaminatexanimat
9     corruptus iudex. leporem sectatus equove
10     lassus ab indomito vel, si romana fatigat
lassus ab indomito vel, si romana fatigat
lapsus
fatiget
11     militia adsuetum graecari – seu pila velox
militia adsuetum graecari – seu pila velox
militia adsuetum graecari – seu pila velox
malitiamilicia
assuetumatsuetum
egregarigrecari
12     molliter austerum studio fallente laborem,
molliter austerum studio fallente laborem,
molliter austerum studio fallente laborem,
moliremollito
molliter austerum
fallante
13     seu te discus agit, pete cedentem aera disco:
seu te discus agit, pete cedentem aera disco:
seu te discus agit, pete cedentem aera disco:
agetait
pete cedentem aera disco
caedente
14     cum labor extuderit fastidia, siccus, inanis
expuleritexstuderitextulerit
15     sperne cibum vilem; nisi hymettia mella falerno
sperne cibum vilem; nisi hymettia mella falerno
sperne cibum vilem; nisi hymettia mella falerno
spenne
himeciahimetiahimettiahymeciahymeticæhymeticaymetia
felerno
16     ne biberis diluta. foris est promus, et atrum
ne biberis diluta. foris est promus, et atrum
delutaduluta
tibi
17     defendens piscis hiemat mare: cum sale panis
defendens piscis hiemat mare: cum sale panis
defendes
pisces
18     latrantem stomachum bene leniet. unde putas aut
latrantem stomachum bene leniet. unde putas aut
stomacum
leni&liniet
19     qui partum? non in caro nidore voluptas
paritur non ex
20     summa, sed in te ipso est. tu pulmentaria quaere
summa, sed in te ipso est. tu pulmentaria quaere
summa, sed in te ipso est. tu pulmentaria quaere
set
pulumentaria
quere
21     sudando: pinguem vitiis albumque neque ostrea
necostraea
22     nec scarus aut poterit peregrina iuvare lagois.
laganislagonis
23     vix tamen eripiam, posito pavone velis quin
tandem
24     hoc potius quam gallina tergere palatum,
hoc potius quam gallina tergere palatum,
pocius
qua
25     corruptus vanis rerum, quia veneat auro
variis
26     rara avis et picta pandat spectacula cauda:
rara avis et picta pandat spectacula cauda:
rara avis et picta pandat spectacula cauda:
pictam pandat spectacula caudam
pandetpandit
cauda?caudla
27     tamquam ad rem attineat quidquam. num vesceris ista,
tamquam ad rem attineat quidquam. num vesceris ista,
tamquam ad rem attineat quidquam. num vesceris ista,
tamquam ad rem attineat quidquam. num vesceris ista,
tanquam
ad
adtineatpertineat
nec
28     quam laudas, pluma? cocto num adest honor idem?
quam laudas, pluma? cocto num adest honor idem?
quam laudas, pluma? cocto num adest honor idem?
quam laudas, pluma? cocto num adest honor idem?
quem
coctone etiam est
nec
color
29     carne tamen quamvis distat nil, hac magis illam
carne tamen quamvis distat nil, hac magis illam
carne tamen quamvis distat nil, hac magis illam
carne tamen quamvis distat nil, hac magis illam
carne tamen quamvis distat nil, hac magis illam
carne tamen quamvis distat nil, hac magis illam
carne tamen quamvis distat nil, hac magis illam
carnis
quam visquivis
distetinstat
nichilnihilnihilo
haechec
avis
illailla acista
30     inparibus formis deceptum te petere esto:
inparibus formis deceptum te petere esto:
inparibus formis deceptum te petere esto:
imparibus
te
depereredepeterete patet
31     unde datum sentis, lupus hic tiberinus an alto
unde datum sentis, lupus hic tiberinus an alto
autemratum
in
32     captus hiet? pontisne inter iactatus an amnis
captus hiet? pontisne inter iactatus an amnis
pontesnepontosnepontusne
annis
33     ostia sub tusci? laudas, insane, trilibrem
ostia sub tusci? laudas, insane, trilibrem
hostia
insana
34     mullum, in singula quem minuas pulmenta necesse est.
35     ducit te species, video: quo pertinet ergo
quid
36     proceros odisse lupos? quia scilicet illis
37     maiorem natura modum dedit, his breve pondus:
38     ieiunus raro stomachus volgaria temnit.
ieiunus raro stomachus volgaria temnit.
ieiunus raro stomachus volgaria temnit.
ieiunus raro stomachus volgaria temnit.
ieiunus raro stomachus volgaria temnit.
ieiunisievinus
rarerariraris
stonacus
vulgaria
tempnittempsittenpnittepmnit
39     ‘porrectum magno magnum spectare catino
‘porrectum magno magnum spectare catino
‘porrectum magno magnum spectare catino
porretum
magnu
40     vellem’ ait harpyiis gula digna rapacibus. at vos
vellem’ ait harpyiis gula digna rapacibus. at vos
vellem’ ait harpyiis gula digna rapacibus. at vos
vell&velle
agit
arpigisarpiisarpisarpyisharpiisharpyis
41     praesentes, austri, coquite horum obsonia. quamquam
praesentes, austri, coquite horum obsonia. quamquam
praesentes, austri, coquite horum obsonia. quamquam
praesentes, austri, coquite horum obsonia. quamquam
praesentes, austri, coquite horum obsonia. quamquam
praesentes, austri, coquite horum obsonia. quamquam
presentes
praesentes
austris
quo quite
oposoniaopsonia
quam visquamvisquanquam
42     putet aper rhombusque recens, mala copia quando
putet aper rhombusque recens, mala copia quando
rhombusrombosquerombusque
male
43     aegrum sollicitat stomachum, cum rapula plenus
aegrum sollicitat stomachum, cum rapula plenus
sollicitas
stomacum
44     atque acidas mavolt inulas. necdum omnis abacta
atque acidas mavolt inulas. necdum omnis abacta
atque acidas mavolt inulas. necdum omnis abacta
atque acidas mavolt inulas. necdum omnis abacta
mala vultmavult
nec dum
omnes
abacta est
45     pauperies epulis regum: nam vilibus ovis
46     nigrisque est oleis hodie locus. haud ita pridem
audhaut
47     galloni praeconis erat acipensere mensa
galloni praeconis erat acipensere mensa
galloni
accipensereaccipiens ereaccipiensereacipiensereaqquipenserearrumpere
48     infamis. quid? tunc rhombos minus aequor alebat?
infamis. quid? tunc rhombos minus aequor alebat?
tum
rhombusrombusrumbus
49     tutus erat rhombus tutoque ciconia nido,
totisque ciconia nidis
50     donec vos auctor docuit praetorius. ergo
donec vos auctor docuit praetorius. ergo
victor
pretorius
51     siquis nunc mergos suavis edixerit assos,
siquis nunc mergos suavis edixerit assos,
siquis nunc mergos suavis edixerit assos,
nunc
suaves
elixerit
52     parebit pravi docilis romana iuventus.
pavi
53     sordidus a tenui victu distabit ofello
sordidus a tenui victu distabit ofello
sordidus a tenui victu distabit ofello
sordidus a tenui victu distabit ofello
novum sermonem incipiunt
ac
distabadistabat
offello
54     iudice: nam frustra vitium vitaveris illud,
vitaberisvitaverit
55     si te alio pravum detorseris. avidienus,
si te alio pravum detorseris. avidienus,
si te alio pravum detorseris. avidienus,
si te alio pravum detorseris. avidienus,
aliud pravum detorserit
pravus
tetorseris
avidiemusavidienis
56     cui canis ex vero dictum cognomen adhaeret,
cui canis ex vero dictum cognomen adhaeret,
cui canis ex vero dictum cognomen adhaeret,
utero
ductum
adheretadhesit
57     quinquennis oleas est et silvestria corna
quinqueniusquinquennasquinquennes
58     ac nisi mutatum parcit defundere vinum et
ac nisi mutatum parcit defundere vinum et
ac nisi mutatum parcit defundere vinum et
motatummutarum
diffunderefundere
et
59     cuius odorem olei nequeas perferre, licebit
olet
60     ille repotia, natalis aliosve dierum
ille repotia, natalis aliosve dierum
ille repotia, natalis aliosve dierum
repociareporciareportia
natales
deorum
61     festos albatus celebret, cornu ipse bilibri
festos albatus celebret, cornu ipse bilibri
etistosfestus
bilibri id
62     caulibus instillat, veteris non parcus aceti.
non paremparcus nonquoque parcus
63     quali igitur victu sapiens utetur et horum
quasi
64     utrum imitabitur? hac urget lupus, hac canis, aiunt.
utrum imitabitur? hac urget lupus, hac canis, aiunt.
utrum imitabitur? hac urget lupus, hac canis, aiunt.
utrum imitabitur? hac urget lupus, hac canis, aiunt.
urgu&
lupus urgetlupus urguet
canis aiunt accanis aiunt hac
angit
65     mundus erit, qua non offendat sordibus atque
mundus erit, qua non offendat sordibus atque
offendetoffendit
sordidus
66     in neutram partem cultus miser. hic neque servis,
in neutram partem cultus miser. hic neque servis,
cuius
miseri
67     albuci senis exemplo, dum munia didit,
albuci senis exemplo, dum munia didit,
albuciusalbutuis
adibitdedit
68     saevus erit, nec sic ut simplex naevius unctam
saevus erit, nec sic ut simplex naevius unctam
saevus erit, nec sic ut simplex naevius unctam
seriussevus
ut
neviusnovius
69     convivis praebebit aquam: vitium hoc quoque magnum.
conviviis
70     accipe nunc, victus tenuis quae quantaque secum
teneris
71     adferat. in primis valeas bene; nam variae res
adferat. in primis valeas bene; nam variae res
afferat
varie
72     ut noceant homini credas, memor illius escae,
ut noceant homini credas, memor illius escae,
hominis
aescaeesce
73     quae simplex olim tibi sederit. at simul assis
acad
74     miscueris elixa, simul conchylia turdis,
chonchiliaconchilia
75     dulcia se in bilem vertent stomachoque tumultum
76     lenta feret pitvita. vides, ut pallidus omnis
lenta feret pitvita. vides, ut pallidus omnis
ferat
petuita
77     cena desurgat dubia? quin corpus onustum
cena desurgat dubia? quin corpus onustum
cena desurgat dubia? quin corpus onustum
caena
varia
honustumonestum
78     hesternis vitiis animum quoque praegravat una
pregravat
79     atque adfigit humo divinae particulam aurae.
affigitaffligitafflixiteffigit
80     alter ubi dicto citius curata sopori
alter ubi dicto citius curata sopori
dicodictus
cicius
81     membra dedit, vegetus praescripta ad munia surgit.
menbra
82     hic tamen ad melius poterit transcurrere quondam,
hic tamen ad melius poterit transcurrere quondam,
sic
trans currere
83     sive diem festum rediens advexerit annus,
sive diem festum rediens advexerit annus,
rediens festum
adduxeratadduxerit
84     seu recreare volet tenuatum corpus, ubique
ubive
85     accedent anni, tractari mollius aetas
accedent anni, tractari mollius aetas
accedent anni, tractari mollius aetas
accedent anni, tractari mollius aetas
acceduntaccident
tracctari
nullius
etasetati
86     imbecilla volet: tibi quidnam accedet ad istam
imbecilla volet: tibi quidnam accedet ad istam
imbecilla volet: tibi quidnam accedet ad istam
imbecilla volet: tibi quidnam accedet ad istam
inbecilla
solet
accrescet
illam
87     quam puer et validus praesumis mollitiem, seu
quam puer et validus praesumis mollitiem, seu
presumis
mollicemmolliciem
88     dura valetudo inciderit seu tarda senectus?
valitudo
89     rancidum aprum antiqui laudabant, non quia nasus
90     illis nullus erat, sed, credo, hac mente, quod hospes
set
91     tardius adveniens vitiatum commodius quam
viciatumviciaretvitaretvitiaret
92     integrum edax dominus consumeret. hos utinam inter
93     heroas natum tellus me prima tulisset.
herohas
94     das aliquid famae, quae carmine gratior aurem
94—105 data absunt
95     occupet humanam? grandes rhombi patinaeque
96     grande ferunt una cum damno dedecus. adde
97     iratum patruum, vicinos, te tibi iniquum
98     et frustra mortis cupidum, cum deerit egenti
99     as, laquei pretium. ‘iure’ inquit ‘trausius istis
100     iurgatur verbis: ego vectigalia magna
101     divitiasque habeo tribus amplas regibus.’ ergo,
102     quod superat non est melius quo insumere possis?
103     cur eget indignus quisquam te divite? quare
104     templa ruunt antiqua deum? cur, inprobe, carae
105     non aliquid patriae tanto emetiris acervo?
106     uni nimirum recte tibi semper erunt res,
uni nimirum recte tibi semper erunt res,
uni nimirum recte tibi semper erunt res,
uni nimirum recte tibi semper erunt res,
tibi rectaetibi recte
recte
eunt
tres
107     o magnus posthac inimicis risus. uterne
inimici
108     ad casus dubios fidet sibi certius? hic qui
ad casus dubios fidet sibi certius? hic qui
ad casus dubios fidet sibi certius? hic qui
ad casus dubios fidet sibi certius? hic qui
dubius
fid&fidit
tibi
cercius
109     pluribus adsuerit mentem corpusque superbum,
assueritasueritatsuerit
110     an qui contentus parvo metuensque futuri
an qui contentus parvo metuensque futuri
ataut
antiqui
111     in pace, ut sapiens, aptarit idonea bello?
112     quo magis his credas, puer hunc ego parvus ofellum
quo magis his credas, puer hunc ego parvus ofellum
quo magis his credas, puer hunc ego parvus ofellum
quo magis his credas, puer hunc ego parvus ofellum
hic
puerum
parvos
offellum
113     integris opibus novi non latius usum
laetiuslautius
114     quam nunc accisis. videas metato in agello
quam nunc accisis. videas metato in agello
quam nunc accisis. videas metato in agello
abcisis
videas
mercatometatum
115     cum pecore et gnatis fortem mercede colonum
natis
116     ‘non ego’ narrantem ‘temere edi luce profesta
‘non ego’ narrantem ‘temere edi luce profesta
& de luce& edi lucede luceedulceet edulce
profecta
117     quicquam praeter holus fumosae cum pede pernae.
quicquam praeter holus fumosae cum pede pernae.
quicquam praeter holus fumosae cum pede pernae.
quidquam
preter
fumusae
118     ac mihi seu longum post tempus venerat hospes
ac mihi seu longum post tempus venerat hospes
ac mihi seu longum post tempus venerat hospes
ac mihi seu longum post tempus venerat hospes
at
longus
119     sive operum vacuo gratus conviva per imbrem
sive operum vacuo gratus conviva per imbrem
vocuo
convivia
120     vicinus, bene erat non piscibus urbe petitis,
121     sed pullo atque haedo; tum pensilis uva secundas
sed pullo atque haedo; tum pensilis uva secundas
sed pullo atque haedo; tum pensilis uva secundas
set
aedohedo
tunc
122     et nux ornabat mensas cum duplice ficu.
et nux ornabat mensas cum duplice ficu.
nox
fico
123     post hoc ludus erat culpa potare magistra
post hoc ludus erat culpa potare magistra
post hoc ludus erat culpa potare magistra
post hoc ludus erat culpa potare magistra
cupacuppanullanuptapollapulpa
cum nulla adopta
pulsa potare magistro
portare
124     ac venerata ceres, ita culmo surgeret alto,
ac venerata ceres, ita culmo surgeret alto,
quae
ita utututi
125     explicuit vino contractae seria frontis.
explicuit vino contractae seria frontis.
explucuit
frontes
126     saeviat atque novos moveat fortuna tumultus:
saeviat atque novos moveat fortuna tumultus:
seviatsveviat
novuos
127     quantum hinc inminuet? quanto aut ego parcius aut vos,
quantum hinc inminuet? quanto aut ego parcius aut vos,
quantum hinc inminuet? quanto aut ego parcius aut vos,
imminuet
quandoquando autquantum aut
partius
128     o pueri, nituistis, ut huc novus incola venit?
o pueri, nituistis, ut huc novus incola venit?
o pueri, nituistis, ut huc novus incola venit?
instituistisintuistisnituisvixistis
hichoc
novus
129     nam propriae telluris erum natura nec illum
nam propriae telluris erum natura nec illum
proprie
herum
130     nec me nec quemquam statuit: nos expulit ille,
quem quam
131     illum aut nequities aut vafri inscitia iuris,
vaftri
132     postremum expellet certe vivacior heres.
postremum expellet certe vivacior heres.
postremum expellet certe vivacior heres.
postremo
expellit
vivatior
133     nunc ager umbreni sub nomine, nuper ofelli
nunc ager umbreni sub nomine, nuper ofelli
umbraeni
noper
134     dictus, erit nulli proprius, sed cedet in usum
dictus, erit nulli proprius, sed cedet in usum
dictus, erit nulli proprius, sed cedet in usum
dictus, erit nulli proprius, sed cedet in usum
dictus erit: nulli proprius; sed cedit
erat
propriis
cædetcaeditcedit
135     nunc mihi, nunc alii. quocirca vivite fortes
nunc mihi, nunc alii. quocirca vivite fortes
aliis
quo circa
136     fortiaque adversis opponite pectora rebus.’
ob poniteopponito

TESTIMONIA


Ln. 8—9. ‘male — index’ Hildebertus mor. pbilos. 985

Ln. 10—11. ‘vel (velut cod. P) si — adsuetum’ Eutychis ars II 3 p. 470 K.

Ln. 16. ‘non biberes — antrum’ gloss. Mai class. auct. VIII 459

Ln. 23—24. ‘posito — palatum’ Prisc. VIIII 9, 50

Ln. 24. schol. Pers. 3, 114

Ln. 38. Hildebertus mor. philos. 986

Ln. 38. ecbasis captivi 631

Ln. 40—41. ‘at — opsonia’ schol. Ã (non Acr.) ad serm. II 8, 6

Ln. 43. cf ecbasis captivi 552: ‘tu dispone domum, ne quis sollicitet aegrum’

Ln. 64. ‘hac lupus, hac canis arguet’ vita Heinrici IIII imperatoris cap. 1 [Pertz XIIII = XII 271]

Ln. 77. ‘desurgit: ἀφοδεὑει ὡς Ὡράτιος’ gl. Philox. p. 70, 7 Vulc.

Ln. 80. cf s. Odilonis de mirac. s. Adelheidae liber [ap. Marrier. bibl. Cluniac. p. 366-a]: ‘mox citius dicto surrexit claudus ab imo’

Ln. 84. cf ecbasis captivi 111: ‘tu recreare venis tenuatum corpus ab escis’

Ln. 84—87. ‘seu — puer (om. tenuatum — volet)’ florileg. Nostrad. 188

Ln. 85—86. ‘tractari — istam’ florileg. Nostrad. 188

Ln. 85. ‘tractari — solet’ Vincentius Bellovac. spec. hist. 69

Ln. 116. ‘temere — profesta’ gloss. Mai class. auct. VIII 235

Ln. 120. cf ecbasis captivi 188: ‘ex quo cum pomis, cum piscibus urbe petitis’

Ln. 121—122. ‘turn — ficu’ Prisc. VII 12, 63

Ln. 122. ‘cum duplice ficu’ Charis. I 15 p. 96 K.

Ln. 128. cf ecbasis captivi 110: ‘laudes die superis, silvae novus incola surgis’

Ln. 131. ‘ut et supra: illud aut (aut & Porph.) nequities’ Porph. ad serm. II 3, 94

Ln. 136. 136 ecbasis captivi 218

Ad graece scripta legenda typus graecus extrahe


GAI M. SEVER • MMDCCLX • MMDCCLXVII