Q. HORATIUS FLACCUS • OPERA ET COMMENTARII
CARM. ICARM. IICARM. IIICARM. IVCARM. SAEC.EP.SERM. ISERM. IIEPIST. IEPIST. IIA. P.

varia lectio et testimonia


opus et commentarii • varialectio et testimonia • prosodia et metra
1     ‘hoc quoque, tiresia, praeter narrata petenti
teresiatyresia
2     responde, quibus amissas reparare queam res
3     artibus atque modis. quid rides?’ ‘iamne doloso
artibus atque modis. quid rides?’ ‘iamne doloso
iam netamnaetamne
dolosedolosos
4     non satis est ithacam revehi patriosque penatis
non satis est ithacam revehi patriosque penatis
non satis est ithacam revehi patriosque penatis
itacamitachamithicam
revechi
nepotes
5     adspicere?’ ‘o nulli quicquam mentite, vides ut
adspicere?’ ‘o nulli quicquam mentite, vides ut
aspicereasspicere
mentitae
6     nudus inopsque domum redeam te vate, neque illic
nudus inopsque domum redeam te vate, neque illic
redeat
redeam
7     aut apotheca procis intacta est aut pecus: atqui
aut apotheca procis intacta est aut pecus: atqui
autqui
penus
8     et genus et virtus, nisi cum re, vilior alga est.’
et genus et virtus, nisi cum re, vilior alga est.’
cure
est
9     quando pauperiem missis ambagibus horres,
quanto
10     accipe qua ratione queas ditescere. turdus
11     sive aliud privum dabitur tibi, devolet illuc,
sive aliud privum dabitur tibi, devolet illuc,
sive aliud privum dabitur tibi, devolet illuc,
autut
aliquidaliquit
primum
12     res ubi magna nitet domino sene; dulcia poma
sine
13     et quoscumque feret cultus tibi fundus honores
et quoscumque feret cultus tibi fundus honores
quascumque
feres
14     ante larem gustet venerabilior lare dives.
15     qui quamvis periurus erit, sine gente, cruentus
qui quamvis periurus erit, sine gente, cruentus
quam visquis
mente
16     sanguine fraterno, fugitivus, ne tamen illi
sanguine fraterno, fugitivus, ne tamen illi
fugitivos
nec tamennon tamen
17     tu comes exterior, si postulet, ire recuses.’
18     utne tegam spurco damae latus? haud ita troiae
‘utne tegam spurco damae latus? haud ita troiae
‘utne tegam spurco damae latus? haud ita troiae
‘utne tegam spurco damae latus? haud ita troiae
at utut neviolentiavisnevisne at ut
damaae
authaut
troiatroie
19     me gessi, certans semper melioribus.’ ‘ergo
gesti
20     pauper eris.’ ‘fortem hoc animum tolerare iubebo;
videbo
21     et quondam maiora tuli. tu protinus, unde
et quondam maiora tuli. tu protinus, unde
et quondam maiora tuli. tu protinus, unde
et quondam maiora tuli. tu protinus, unde
maiore
attulitulit
tulisti
protenus
22     divitias aerisque ruam, dic, augur, acervos.’
divitias aerisque ruam, dic, augur, acervos.’
divitias aerisque ruam, dic, augur, acervos.’
aeris quae
eruam
struam
23     ‘dixi equidem et dico: captes astutus ubique
dicam
24     testamenta senum neu, si vafer unus et alter
neseu
25     insidiatorem praeroso fugerit hamo,
insidiatorem praeroso fugerit hamo,
fueritfugeris
amo
26     aut spem deponas aut artem inlusus omittas.
aut spem deponas aut artem inlusus omittas.
aut spem deponas aut artem inlusus omittas.
haut spemut spem
partem
illusus
27     magna minorve foro si res certabitur olim,
28     vivet uter locuples sine gnatis, inprobus, ultro
vivet uter locuples sine gnatis, inprobus, ultro
vivet uter locuples sine gnatis, inprobus, ultro
vinctumvivetu
natis
improbus
29     qui meliorem audax vocet in ius, illius esto
30     defensor; fama civem causaque priorem
31     sperne, domi si gnatus erit fecundave coniux.
sperne, domi si gnatus erit fecundave coniux.
sperne, domi si gnatus erit fecundave coniux.
sperne, domi si gnatus erit fecundave coniux.
sernesterne
natus
faecundavefecundivefoecundave
coniunx
32     quinte’ puta aut ’publi’ – gaudent praenomine molles
‘quinte’ puta aut ’publi’ – gaudent praenomine molles
‘quinte’ puta aut ’publi’ – gaudent praenomine molles
‘quinte’ puta aut ’publi’ – gaudent praenomine molles
quin tequntequunte
putatputotite,
at
audent
33     auriculae – ‘tibi me virtus tua fecit amicum.
auricule
34     ius anceps novi, causas defendere possum;
ius anceps novi, causas defendere possum;
causa
possim
35     eripiet quivis oculos citius mihi quam te
eripiet quivis oculos citius mihi quam te
qui vis oculus citus
cicius
36     contemptum cassa nuce pauperet; haec mea cura est,
contemptum cassa nuce pauperet; haec mea cura est,
contemptum cassa nuce pauperet; haec mea cura est,
quassaquassam
ceu
curae
37     nequid tu perdas neu sis iocus.’ ire domum atque
locus
38     pelliculam curare iube; fi cognitor ipse,
pelliculam curare iube; fi cognitor ipse,
pelliculam curare iube; fi cognitor ipse,
pellicuram
ei fitetsisis
cogniturdefensor
39     persta atque obdura: seu rubra canicula findet
persta atque obdura: seu rubra canicula findet
perustapresta
finditfundet
40     infantis statuas, seu pingui tentus omaso
infantis statuas, seu pingui tentus omaso
infantis statuas, seu pingui tentus omaso
infantis statuas, seu pingui tentus omaso
infantes
pingui,
tantustenstensus
amasaamaso
41     furius hibernas cana nive conspuet alpis.
furius hibernas cana nive conspuet alpis.
furius hibernas cana nive conspuet alpis.
furius hibernas cana nive conspuet alpis.
furiasfusiusiuppiter
hybernasibernas
conspuesconspuitconsuit
alpasalpes
42     ‘nonne vides’ aliquis cubito stantem prope tangens
43     inquiet, ‘ut patiens, ut amicis aptus, ut acer?’
paciens
44     plures adnabunt thynni et cetaria crescent.
plures adnabunt thynni et cetaria crescent.
annabunt
thinithinnithunnitinnitynni
45     sicui praeterea validus male filius in re
sicui praeterea validus male filius in re
sicui praeterea validus male filius in re
sic in
preterea
mele
46     praeclara sublatus aletur, ne manifestum
praeclara sublatus aletur, ne manifestum
praeclara sublatus aletur, ne manifestum
pleclarapreclara
nec
manifesti
47     caelibis obsequium nudet te, leniter in spem
celebiscelibiscelibus
48     adrepe officiosus, ut et scribare secundus
adrepe officiosus, ut et scribare secundus
adrepe officiosus, ut et scribare secundus
adrepe officiosus, ut et scribare secundus
adrepe officiosus, ut et scribare secundus
adripearrepearripe
offitiosus
et ututeiuti
et
adscribare
49     heres et, siquis casus puerum egerit orco,
heres et, siquis casus puerum egerit orco,
haeres
horcoorcho
50     in vacuom venias: perraro haec alea fallit.
in vacuom venias: perraro haec alea fallit.
in vacuom venias: perraro haec alea fallit.
in vacuom venias: perraro haec alea fallit.
vacuovacuuvacuum
hec
halea
fallet
51     qui testamentum tradet tibi cumque legendum,
52     abnuere et tabulas a te removere memento,
abnuer&abnuele
53     sic tamen, ut limis rapias, quid prima secundo
54     cera velit versu; solus multisne coheres,
cera velit versu; solus multisne coheres,
caeraceca
choaereschoerescohaerescohercescohertesdeest si
55     veloci percurre oculo. plerumque recoctus
veloci percurre oculo. plerumque recoctus
velo
recoctosrecoctum
56     scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem
scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem
scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem
scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem
scripascripe
ex quinquequinque viroquique viroquodque viro
cornum
deluditdiludet
57     captatorque dabit risus nasica corano.’
58     ‘num furis? an prudens ludis me obscura canendo?’
‘num furis? an prudens ludis me obscura canendo?’
meo
obsecra
59     ‘o laertiade, quidquid dicam, aut erit aut non:
‘o laertiade, quidquid dicam, aut erit aut non:
laerciadelerciadelertiadaelertiade
quicquidquitquid
60     divinare etenim magnus mihi donat apollo.’
magnus donavitmihi donat magnusmihi magnus donat
61     ‘quid tamen ista velit sibi fabula, si licet, ede.’
‘quid tamen ista velit sibi fabula, si licet, ede.’
‘quid tamen ista velit sibi fabula, si licet, ede.’
‘quid tamen ista velit sibi fabula, si licet, ede.’
‘quid tamen ista velit sibi fabula, si licet, ede.’
tandem
sibi, fabula sic licet
scilicetsi placetsilic&
si libet, audi
edam
62     ‘tempore quo iuvenis parthis horrendus, ab alto
ivenis
63     demissum genus aenea, tellure marique
demissum genus aenea, tellure marique
dimissum
enaeaenea
64     magnus erit, forti nubet procera corano
65     filia nasicae, metuentis reddere soldum.
nasicenassicae
66     tum gener hoc faciet: tabulas socero dabit atque
tutunc
67     ut legat orabit; multum nasica negatas
legator abit
68     accipiet tandem et tacitus leget invenietque
et
69     nil sibi legatum praeter plorare suisque.
70     illud ad haec iubeo: mulier si forte dolosa
illud ad haec iubeo: mulier si forte dolosa
hec
iubaeo
71     libertusve senem delirum temperet, illis
delibrumdelyrum
72     accedas socius: laudes, lauderis ut absens.
accedataccedesaccedet
73     adiuvat hoc quoque, sed vincit longe prius ipsum
adiuvat hoc quoque, sed vincit longe prius ipsum
adiuvat hoc quoque, sed vincit longe prius ipsum
adiurat
set
vincet
74     expugnare caput. scribet mala carmina vecors:
expugnare caput. scribet mala carmina vecors:
expugnare caput. scribet mala carmina vecors:
expurgare
scribit
crimina
75     laudato. scortator erit: cave te roget; ultro
laudato. scortator erit: cave te roget; ultro
laudato. scortator erit: cave te roget; ultro
sortator
cavete
cavet eroget
76     penelopam facilis potiori trade.’ ‘putasne
pene lopaepene lopampenelopempenelopen
77     perduci poterit tam frugi tamque pudica,
78     quam nequiere proci recto depellere cursu?’
quam nequiere proci recto depellere cursu?’
nequerenequivere
tecto
79     ‘venit enim magnum donandi parca iuventus
‘venit enim magnum donandi parca iuventus
‘venit enim magnum donandi parca iuventus
‘venit enim magnum donandi parca iuventus
indignummagnomansum
donanti
parataparta
parca
80     nec tantum veneris quantum studiosa culinae.
nec tantum veneris quantum studiosa culinae.
tandem
calinae
81     sic tibi penelope frugi est; quae si semel uno
sic tibi penelope frugi est; quae si semel uno
sic tibi penelope frugi est; quae si semel uno
sic tibi penelope frugi est; quae si semel uno
sic tibi penelope frugi est; quae si semel uno
si tibitalit tibi
pene lopæ
fruigi
que
unum
82     de sene gustarit tecum partita lucellum,
de sene gustarit tecum partita lucellum,
de sene gustarit tecum partita lucellum,
verum
partica
lucellia
83     ut canis a corio numquam absterrebitur uncto.
nunquam
84     me sene quod dicam factum est. anus inproba thebis
me sene quod dicam factum est. anus inproba thebis
me sene quod dicam factum est. anus inproba thebis
me sene quod dicam factum est. anus inproba thebis
sæne
factum est dicam
facta
improba
85     ex testamento sic est elata: cadaver
86     unctum oleo largo nudis umeris tulit heres,
unctum oleo largo nudis umeris tulit heres,
humeris
haeres
87     scilicet elabi si posset mortua; credo,
scilicet elabi si posset mortua; credo,
&abiet labiut labi
sicut sic
88     quod nimium institerat viventi. cautus adito
extiteratinstiteritintiteratse ingesserattiterat
89     neu desis operae neve immoderatus abundes.
neu desis operae neve immoderatus abundes.
neu desis operae neve immoderatus abundes.
neu desis operae neve immoderatus abundes.
neu desis operae neve immoderatus abundes.
dæsis
nevel
ne velim moderatnevelim moderatnevelimmoderatus
inmoderatus
habundas
90     difficilem et morosum offendet garrulus: ultra
difficilem et morosum offendet garrulus: ultra
difficilem et morosum offendet garrulus: ultra
offendereoffendesoffendit
garrulus: ultra ¦¦ ‘non’ ‘etiam’ – garrulus: ultra ¦¦ non, etiam – garrulus: ultra ¦¦ noli et iam – garrulus ultro. ¦¦ non etiam – garrulus: ultro ¦¦ non, etiam – garrulus; ultra ¦¦ non, etiam
ultro
91     non’ ‘etiam’ sileas; davus sis comicus atque
‘non’ ‘etiam’ sileas; davus sis comicus atque
‘non’ ‘etiam’ sileas; davus sis comicus atque
nos
mutum
davos
92     stes capite obstipo, multum similis metuenti.
metuendi
93     obsequio grassare; mone, si increbruit aura,
obsequio grassare; mone, si increbruit aura,
obsequio grassare; mone, si increbruit aura,
aggrederecrassare
move
increbuitincrepuit
94     cautus uti velet carum caput; extrahe turba
vellet
95     oppositis umeris; aurem substringe loquaci.
oppositis umeris; aurem substringe loquaci.
oppositis umeris; aurem substringe loquaci.
oppositis umeris; aurem substringe loquaci.
humeris
auram
obstringe
loquacem
96     inportunus amat laudari: donec ‘ohe iam’
inportunus amat laudari: donec ‘ohe iam
importunusoportunus
donec ‘ohe iam!’donec ‘ohe iam’donec ‘ohe!’ iam
ho eiamoeiaoeiam
97     ad caelum manibus sublatis dixerit, urge:
ad caelum manibus sublatis dixerit, urge:
ad caelum manibus sublatis dixerit, urge:
celum
sulatis
urge eturgue
98     crescentem tumidis infla sermonibus utrem.
99     cum te servitio longo curaque levarit,
100     et certum vigilans ‘quartae sit partis ulixes’
et certum vigilans ‘quartae sit partis ulixes’
et certum vigilans ‘quartae sit partis ulixes
per somnum
esto
ulixis
101     audieris ‘heres’: ‘ergo nunc dama sodalis
haeres
102     nusquam est? unde mihi tam fortem tamque fidelem?’
tamquam
103     sparge subinde et, si paulum potes inlacrimare, est
sparge subinde et, si paulum potes inlacrimare, est
sparge subinde et, si paulum potes inlacrimare, est
sparge subinde et, si paulum potes inlacrimare, est
sparge subinde et, si paulum potes inlacrimare, est
sparge subinde et, si paulum potes inlacrimare, est
sparge subinde et, si paulum potes inlacrimare, est
sparge subinde et, si paulum potes inlacrimare, est
sic
haud
potis
illacrimareinlacrimere
illacrimare etinlacrima. e re est
est
rem
inlacrimare, est ¦¦ gaudia prodentem voltum celare – inlacrimare ¦¦ gaudia prodest et voltu celare
104     gaudia prodentem voltum celare. sepulcrum
gaudia prodentem voltum celare. sepulcrum
gaudia prodentem voltum celare. sepulcrum
gaudia prodentem voltum celare. sepulcrum
promentemprodenteprudentemprudenterprudentisprudentum
multumvultuvultumvultum est
caelarecelatovelare
mementosepulchrum
105     permissum arbitrio sine sordibus exstrue: funus
extrue
106     egregie factum laudet vicinia. siquis
laudat
107     forte coheredum senior male tussiet, huic tu
cohaere dum
108     dic, ex parte tua seu fundi sive domus sit
dominus
109     emptor, gaudentem nummo te addicere. sed me
emptor, gaudentem nummo te addicere. sed me
emptor, gaudentem nummo te addicere. sed me
emptor, gaudentem nummo te addicere. sed me
numo
addiceresaddiceris
etset
ne
110     imperiosa trahit proserpina: vive valeque.’
impiosa

TESTIMONIA


Ln. 8. Hildebertus moral. philos. 990 post hunc versum: ‘unde habeas quaerit nemo sed oportet habere’

Ln. 8. mythographus II 165 p. 131 Bod.: ‘et genus et virtus, nisi cum re, vilior alga est’

Ln. 16. cf ecbasis captivi v. 381: ‘sanguine de fratris, nec non de morte parentis’

Ln. 24. cf ecbasis captivi v. 1154: ‘susum scande pator, mirabitur unus et alter’

Ln. 25. Acr. ad serm. II 5, 44: ‘quia dixerat p~roso (p~rogo schol. v marg.) fugerat (fugerit v marg.) hamo (amo v)’

Ln. 26. Prisc. II 1, 5

Ln. 32—33. ‘gaudent — auricule’ Vincent. Bell. spec. hist. 69 floril. Par. 8818-a Nostr.

Ln. 39 sq. ‘Persius: findit infantes statuas’

Ln. 39. Serv. ad ge. Ø 363

Ln. 41. Quintil. inst. or. VIII 6, 17 Horatium non nominans

Ln. 42. cf Pers. 4, 34: ‘est prope te ignotus, cubito qui tangat’

Ln. 44. gloasar. Mai class. auct. VIII 108

Ln. 50. cf ecbasis captivi v. 768 ‘sic David cecinit, perraro haec alea fallit’

Ln. 55—56. ‘plerumque — hiantem’ Servius Aen. XI 552

Ln. 56. ‘coruum deludet hiantem’ schol. Ã ad v. 61

Ln. 59. Prisc. VII 2, 6 ‘quicquid — non’

Ln. 59. Boetius philos. consol. V 3

Ln. 79. cf Lamprid. Alex. 37, 1: ‘spectacula frequentavit cum summa donandi parsimonia’

Ln. 83. florileg. Paris. 8069 (non Nostrad. 188)

Ln. 83. ecbasis captivi v. 214.

Ln. 104. cf s. Odilonis abb. Cluniac. de miraculis s. Adalheidae imp. liber [ap. Marrier. bibl. Cluniac. p. 366*]: ‘gaudia prodebat nec gratia tanta latebat’

Ln. 106. cf ecbasis captivi v. 728: ‘egregie factum laudat vulpecula totum’

Ad graece scripta legenda typus graecus extrahe


GAI M. SEVER • MMDCCLX • MMDCCLXVII