Q. HORATIUS FLACCUS • OPERA ET COMMENTARII
CARM. ICARM. IICARM. IIICARM. IVCARM. SAEC.EP.SERM. ISERM. IIEPIST. IEPIST. IIA. P.

varia lectio et testimonia


opus et commentarii • varialectio et testimonia • prosodia et metra
1     hoc erat in votis: modus agri non ita magnus,
2     hortus ubi et tecto vicinus iugis aquae fons
hortus ubi et tecto vicinus iugis aquae fons
hortus ubi et tecto vicinus iugis aquae fons
ortus
tectus
atque
3     et paulum silvae super his foret. auctius atque
4     di melius fecere. bene est. nil amplius oro,
di melius fecere. bene est. nil amplius oro,
di melius fecere. bene est. nil amplius oro,
dii
nihil
optoorto
5     maia nate, nisi ut propria haec mihi munera faxis.
maia nate, nisi ut propria haec mihi munera faxis.
maia nate, nisi ut propria haec mihi munera faxis.
hec
haec
faxasfixis
6     si neque maiorem feci ratione mala rem
7     nec sum facturus vitio culpave minorem,
culpaque
8     si veneror stultus nihil horum ‘o si angulus ille
sive neror
9     proximus accedat, qui nunc denormat agellum!’
deformatdinormat
10     ‘o si urnam argenti fors quae mihi monstret, ut illi,
‘o si urnam argenti fors quae mihi monstret, ut illi,
‘o si urnam argenti fors quae mihi monstret, ut illi,
‘o si urnam argenti fors quae mihi monstret, ut illi,
o
fors quamforsqueforsve
aliqua
illeolim
11     thesauro invento qui mercennarius agrum
thesauro invento qui mercennarius agrum
thensaurotres aurotresauro
moxquem
12     illum ipsum mercatus aravit, dives amico
illum ipsum mercatus aravit, dives amico
illum ipsum mercatus aravit, dives amico
illum ipsum mercatus aravit, dives amico
illum ipsum mercatus aravit, dives amico
ipse illumipsum illum
arævit
amicus
13     hercule!’, si quod adest gratum iuvat, hac prece te oro:
hercule!’, si quod adest gratum iuvat, hac prece te oro:
quid
achoc
14     pingue pecus domino facias et cetera praeter
pingue pecus domino facias et cetera praeter
pingue pecus domino facias et cetera praeter
pectus
caetera
preter
15     ingenium, utque soles, custos mihi maximus adsis.
ingenium, utque soles, custos mihi maximus adsis.
solis
assis
16     ergo ubi me in montes et in arcem ex urbe removi,
ergo ubi me in montes et in arcem ex urbe removi,
montis
ut in arcem ex urbe recepi
17     quid prius inlustrem saturis musaque pedestri?
quid prius inlustrem saturis musaque pedestri?
illustrem
satirissatyris
18     nec mala me ambitio perdit nec plumbeus auster
me
19     autumnusque gravis, libitinae quaestus acerbae.
autumnusque gravis, libitinae quaestus acerbae.
autumnusque gravis, libitinae quaestus acerbae.
autumnusque gravis, libitinae quaestus acerbae.
autumnusveautumpnusque
libithinaelibitine
questus
acerbe
20     matutine pater, seu iane libentius audis,
matutinae
21     unde homines operum primos vitaeque labores
primos operum
22     instituunt – sic dis placitum, – tu carminis esto
diis
23     principium. romae sponsorem me rapis: ‘eia,
principium. romae sponsorem me rapis: ‘eia,
romaromam
heia
24     ne prior officio quisquam respondeat, urge.’
ne prior officio quisquam respondeat, urge.’
officitio
properaurgesurgue
25     sive aquilo radit terras seu bruma nivalem
26     interiore diem gyro trahit, ire necesse est.
giro
27     postmodo quod mi obsit clare certumque locuto
postmodo quod mi obsit clare certumque locuto
postmodo quod mi obsit clare certumque locuto
postmodo quod mi obsit clare certumque locuto
postmodo quod mi obsit clare certumque locuto
postmodo quod mi obsit clare certumque locuto
post modopostmodum
quid
mihi
mi
multumque
locutulocutalocutilocutum
28     luctandum in turba et facienda iniuria tardis.
29     ‘quid tibi vis, insane?’ et ‘quam rem agis?’ inprobus urget
‘quid tibi vis, insane?’ et ‘quam rem agis?’ inprobus urget
‘quid tibi vis, insane?’ et ‘quam rem agis?’ inprobus urget
‘quid tibi vis, insane?’ et ‘quam rem agis?’ inprobus urget
‘quid tibi vis, insane?’ et ‘quam rem agis?’ inprobus urget
‘quid tibi vis, insane?’ et ‘quam rem agis?’ inprobus urget
‘quid tibi vis, insane?’ et ‘quam rem agis?’ inprobus urget
tibi
quas res
quas res agis insane?’
agit
agis
improbus
urgesurguet
30     iratis precibus, ‘tu pulses omne quod obstat,
iratis precibus, ‘tu pulses omne quod obstat,
iratis precibus, ‘tu pulses omne quod obstat,
iratis precibus, ‘tu pulses omne quod obstat,
iratis precibus, ‘tu pulses omne quod obstat,
iratus
precibus?
pollo valeas, cave valeas et similia dictu
plusespulsaspulset
obstet
31     ad maecenatem memori si mente recurras.’
ad maecenatem memori si mente recurras.’
ad maecenatem memori si mente recurras.’
mecaenatemmecenatem
memeri
recurras?
32     hoc iuvat et melli est, non mentiar. at simul atras
hoc iuvat et melli est, non mentiar. at simul atras
hoc iuvat et melli est, non mentiar. at simul atras
hoc iuvat et melli est, non mentiar. at simul atras
hoc iuvat et melli est, non mentiar. at simul atras
melmelius
mentior
ac simulad simulet simul
sim vesimue
acrasaltas
33     ventum est esquilias, aliena negotia centum
ventum est esquilias, aliena negotia centum
ventumst
aequiliasaesquiliasesquillasexquilias
34     per caput et circa saliunt latus. ‘ante secundam
per caput et circa saliunt latus. ‘ante secundam
capud
secundas
35     roscius orabat sibi adesses ad puteal cras.’
quam te reverti
36     ‘de re communi scribae magna atque nova te
‘de re communi scribae magna atque nova te
scribe
nova renova taenovantenovarenovataenovate
37     orabant hodie meminisses, quinte, reverti.’
orabant hodie meminisses, quinte, reverti.’
orabant hodie meminisses, quinte, reverti.’
orabat
hodie ut
quin o tequincte
38     inprimat his cura maecenas signa tabellis.’
‘inprimat his cura maecenas signa tabellis.’
‘inprimat his cura maecenas signa tabellis.’
imprimat
mecenas
tabellas
39     dixeris: ‘experiar’: ‘si vis, potes,’ addit et instat.
40     septimus octavo propior iam fugerit annus,
praeterit
41     ex quo maecenas me coepit habere suorum
ex quo maecenas me coepit habere suorum
maecænasmecaenasmecenas
cepit
42     in numero, dumtaxat ad hoc, quem tollere raeda
in numero, dumtaxat ad hoc, quem tollere raeda
dum taxitdum taxat
rædaredarhaeda
43     vellet iter faciens et cui concredere nugas
congredere
44     hoc genus: ‘hora quota est?’ ‘thraex est gallina syro par?’
hoc genus: ‘hora quota est?’ ‘thraex est gallina syro par?’
hoc genus: ‘hora quota est?’ ‘thraex est gallina syro par?’
hoc genus: ‘hora quota est?’ ‘thraex est gallina syro par?’
hoc genus: ‘hora quota est?’ ‘thraex est gallina syro par?’
hoc genus: ‘hora quota est?’ ‘thraex est gallina syro par?’
gens
hora
thræxthraex anthraxthrextraxtraxetrex
callina
siro
45     ‘matutina parum cautos iam frigora mordent’,
46     et quae rimosa bene deponuntur in aure.
et quae rimosa bene deponuntur in aure.
disponuntur
aurae
47     per totum hoc tempus subiectior in diem et horam
48     invidiae noster. ludos spectaverat, una
invidiae noster. ludos spectaverat, una
invidiae noster ludosinvidiae; noster ludosinvidie noster ludos
spectaverit
49     luserat in campo: ‘fortunae filius’ omnes.
luserat in campo: ‘fortunae filius’ omnes.
lusæratluserit
fortune
50     frigidus a rostris manat per compita rumor:
competa
51     quicumque obvius est, me consulit: ‘o bone – nam te
quicumque obvius est, me consulit: ‘o bone – nam te
quicunque
namque
52     scire, deos quoniam propius contingis oportet, –
proprius
53     numquid de dacis audisti?’ ‘nil equidem.’ ‘ut tu
numquid de dacis audisti?’ ‘nil equidem.’ ‘ut tu
clacis
nihil
54     semper eris derisor.’ ‘at omnes di exagitent me,
semper eris derisor.’ ‘at omnes di exagitent me,
semper eris derisor.’ ‘at omnes di exagitent me,
semper eris derisor.’ ‘at omnes di exagitent me,
semper eris derisor.’ ‘at omnes di exagitent me,
semper eris derisor.’ ‘at omnes di exagitent me,
semper eris derisor.’ ‘at omnes di exagitent me,
derissor
ad
omnnisomneis
dii
dieru exagitentdierumagitentdiexexagitent
exagitant
te
55     si quicquam.’ ‘quid? militibus promissa triquetra
si quicquam.’ ‘quid? militibus promissa triquetra
si quicquam.’ ‘quid? militibus promissa triquetra
sic
quidquam
trequetra
56     praedia caesar an est itala tellure daturus?’
praedia caesar an est itala tellure daturus?’
praedia caesar an est itala tellure daturus?’
praemiapredia
cesar
etala
57     iurantem me scire nihil mirantur ut unum
iurantem me scire nihil mirantur ut unum
miraturmirtantur
et
58     scilicet egregii mortalem altique silenti.
scilicet egregii mortalem altique silenti.
egregiegregiei
silentii
59     perditur haec inter misero lux non sine votis:
perditur haec inter misero lux non sine votis:
perdiporgiturproditur
interea
60     o rus, quando ego te adspiciam quandoque licebit
o rus, quando ego te adspiciam quandoque licebit
o rus, quando ego te adspiciam quandoque licebit
aspitiam
61     nunc veterum libris, nunc somno et inertibus horis
nunc veterum libris, nunc somno et inertibus horis
nunc veterum libris, nunc somno et inertibus horis
nunc veterum libris, nunc somno et inertibus horis
v&erem liberis
sommo
etineribusinheritibus
hortisoris
62     ducere sollicitae iucunda oblivia vitae?
ducere sollicitae iucunda oblivia vitae?
ducere sollicitae iucunda oblivia vitae?
sollicite
iocunda
vite
63     o quando faba pythagorae cognata simulque
o quando faba pythagorae cognata simulque
o quando faba pythagorae cognata simulque
o quando faba pythagorae cognata simulque
quado
phitagoraepitagoraepithagoraepytagoraepythagoræpythagore
cognato
simulve
64     uncta satis pingui ponentur holuscula lardo?
uncta satis pingui ponentur holuscula lardo?
uncta satis pingui ponentur holuscula lardo?
uncta satis pingui ponentur holuscula lardo?
uncta satis pingui ponentur holuscula lardo?
uuncta
fabisfocissuis
pigue
ponuntur
oluscula
65     o noctes cenaeque deum, quibus ipse meique
caenaequecaenequecenequecoenaeque
66     ante larem proprium vescor vernasque procacis
lare
67     pasco libatis dapibus. prout cuique libido est,
cum ut
68     siccat inaequalis calices conviva solutus
69     legibus insanis, seu quis capit acria fortis
cupit
70     pocula seu modicis uvescit laetius. ergo
pocula seu modicis uvescit laetius. ergo
pocula seu modicis uvescit laetius. ergo
seu
humescitvescit
laeciusleciuslentiusletius
71     sermo oritur, non de villis domibusve alienis,
semo
72     nec male necne lepos saltet; sed, quod magis ad nos
nec male necne lepos saltet; sed, quod magis ad nos
nec male necne lepos saltet; sed, quod magis ad nos
nec male necne lepos saltet; sed, quod magis ad nos
ne leposnec lepos
at edepos salt&ede pos saltetnec lene post saltetnecne nepos saltet
nepospos
set
73     pertinet et nescire malum est, agitamus, utrumne
74     divitiis homines an sint virtute beati,
an sinan sitansin
75     quidve ad amicitias, usus rectumne, trahat nos
quidve ad amicitias, usus rectumne, trahat nos
ad
amiticias
76     et quae sit natura boni summumque quid eius.
et quae sit natura boni summumque quid eius.
que
es
77     cervius haec inter vicinus garrit anilis
cervius haec inter vicinus garrit anilis
cervius haec inter vicinus garrit anilis
cervius haec inter vicinus garrit anilis
cervuscurviusturpiusturvius
has
vicinasvicinovicinos
an illisanilesanilles
78     ex re fabellas. siquis nam laudat arelli
nam siquis
79     sollicitas ignarus opes, sic incipit: ‘olim
80     rusticus urbanum murem mus paupere fertur
papere
81     accepisse cavo, veterem vetus hospes amicum,
accepisce
82     asper et attentus quaesitis, ut tamen artum
asper et attentus quaesitis, ut tamen artum
asper et attentus quaesitis, ut tamen artum
asper et attentus quaesitis, ut tamen artum
asper et attentus quaesitis, ut tamen artum
aspes
adtentusintentus
quesitis
atquevel
arcum
83     solveret hospitiis animum. quid multa? neque ille
hospitibus
84     sepositi ciceris nec longae invidit avenae,
sepositi ciceris nec longae invidit avenae,
sepositis
longe
85     aridum et ore ferens acinum semesaque lardi
semaesaquesemessaque
86     frusta dedit, cupiens varia fastidia cena
frusta dedit, cupiens varia fastidia cena
frustrafurta
caenaecaena
87     vincere tangentis male singula dente superbo,
sigula
88     cum pater ipse domus palea porrectus in horna
cum pater ipse domus palea porrectus in horna
ipsae
in ornain urnainorna
89     esset ador loliumque, dapis meliora relinquens.
90     tandem urbanus ad hunc ‘quid te iuvat’ inquit, ‘amice,
tandem urbanus ad hunc ‘quid te iuvat’ inquit, ‘amice,
tandem urbanus ad hunc ‘quid te iuvat’ inquit, ‘amice,
adhuc
quod
inquid
91     praerupti nemoris patientem vivere dorso?
praerupti nemoris patientem vivere dorso?
praerupti nemoris patientem vivere dorso?
praerupti nemoris patientem vivere dorso?
praerupti nemoris patientem vivere dorso?
praeruptisprerupti
nec moris
ne moris
patientiam
torso
92     vis tu homines urbemque feris praeponere silvis?
vis tu homines urbemque feris praeponere silvis?
vis tu homines urbemque feris praeponere silvis?
vin tuvistu
preponere
solvis
93     carpe viam, mihi crede, comes, terrestria quando
carpe viam, mihi crede, comes, terrestria quando
carpe comes. terrestria fato
terestria
94     mortalis animas vivunt sortita neque ulla est
mortalis animas vivunt sortita neque ulla est
mortalis animas vivunt sortita neque ulla est
mortalis animas vivunt sortita neque ulla est
mortales
anima
viunt
sortitata
95     aut magno aut parvo leti fuga: quo, bone, circa,
aut magno aut parvo leti fuga: quo, bone, circa,
et letilaetiloetilecti
bene
96     dum licet, in rebus iucundis vive beatus,
dum licet, in rebus iucundis vive beatus,
iocundesiocundis
vivis
97     vive memor, quam sis aevi brevis.’ haec ubi dicta
hec
98     agrestem pepulere, domo levis exsilit; inde
agrestem pepulere, domo levis exsilit; inde
agrestem pepulere, domo levis exsilit; inde
agrestrem
cavo
domo. levis
99     ambo propositum peragunt iter, urbis aventes
ambo propositum peragunt iter, urbis aventes
inter
aventis
100     moenia nocturni subrepere. iamque tenebat
moenia nocturni subrepere. iamque tenebat
moenia nocturni subrepere. iamque tenebat
meniamoene
noctur
surrepe
101     nox medium caeli spatium, cum ponit uterque
coponitcumponit
102     in locuplete domo vestigia, rubro ubi cocco
103     tincta super lectos canderet vestis eburnos
arderetcandescat
104     multaque de magna superessent fercula cena,
caenaecaenaecaenacenae
105     quae procul exstructis inerant hesterna canistris.
quae procul exstructis inerant hesterna canistris.
quae procul exstructis inerant hesterna canistris.
que
extructisinstructis
externa
106     ergo ubi purpurea porrectum in veste locavit
ergo ubi purpurea porrectum in veste locavit
ego
ubi
107     agrestem, veluti succinctus cursitat hospes
108     continuatque dapes nec non verniliter ipsis
continuatque dapes nec non verniliter ipsis
continuatque dapes nec non verniliter ipsis
concinnatque
veralitervernaliter
ipseipsus
109     fungitur officiis, praelambens omne quod adfert.
fungitur officiis, praelambens omne quod adfert.
fungitur officiis, praelambens omne quod adfert.
offitiis
praegustanspraelamberepraelibanspraelibensprelambensprelibans
affertafflat
110     ille cubans gaudet mutata sorte bonisque
motata
111     rebus agit laetum convivam, cum subito ingens
112     valvarum strepitus lectis excussit utrumque.
vallarum
113     currere per totum pavidi conclave magisque
conclade
114     exanimes trepidare, simul domus alta molossis
molosis
115     personuit canibus. tum rusticus: ‘haud mihi vita
personuit canibus. tum rusticus: ‘haud mihi vita
dum
atauthaut
116     est opus hac’ ait et ‘valeas: me silva cavosque
est opus hac’ ait et ‘valeas: me silva cavosque
est opus hac’ ait et ‘valeas: me silva cavosque
est opus hac’ ait et ‘valeas: me silva cavosque
ahhaec
agit
valeat
cavusquecuiusque
117     tutus ab insidiis tenui solabitur ervo.’
ininsidiis

TESTIMONIA


Ln. 1. cf Verg. Aen. XII 259: ‘’hoc erat, hoc, votis’ inquit ‘quod saepe petini’’

Ln. 20. Servius ad Aen. VII 607

Ln. 20. mythographus III tractat 4, 9

Ln. 20. ap. Mai. class. auct. III 81 = III 9 p. 170 Bod.

Ln. 27. Servius ad ecl. 1. 30

Ln. 31. Prisc. VII 12, 63

Ln. 40. ecbasis captivi v. 182

Ln. 45. cf anthol. Lat. nr. 1023, 1 M.: ‘ver erat, et blando mordentia frigora sensu’

Ln. 63. cf Seren. Sammon. c. 39 v. 741 (de faba): ‘Pythagorae cognata levi condita cumino’

Ln. 64. cf ecbasis captivi 626: ‘uncta satis spisso ponentur oluscula lardo’

Ln. 79—81. ‘olim — amicum’ Donat. ad Terenti Audr. V 4, 22

Ln. 80. cf praeexercitamina Prisciani grammatici ex Hermogene versa, de fabula 1, 1 p. 551 Halm.: ‘nisi sunt tamen ea (fabula) vetustissimi quoque auctores, ut Hesiodus Archilochus Horatius, Hesiodus quidem lusciniae, Archilochus autem vulpis, Horatius maris’

Ln. 80. Augustin. contra mendacium ad Consentium 28 [t. VI 465-f Ben.] et Isidor. origin. I 39: ‘ut apud Horatium mus loquitur muri’

Ln. 83 sq. ‘nec ciceris nec — avenac’ Quintilian. VIIII 3, 17

Ln. 86—87. cf. vita Benedicti abb. Cluseneis cap. 6 [Pertz XIIII = XII 201]: ‘ipse, ne cui aliquid desit, ministros hortatur, ac circuiendo providet omnia, cupiens varia, ut dicitur, fastidia vincere coena’

Ln. 95. cf ecbasis captivi v. 1133: ‘nec magna aut parvo leti fuga nulla erit antro’

Ln. 96. ecbasis captivi v. 165

Ln. 97. cf Pers. 5, 153: ‘vive memor leti, fugit hora’

Ln. 103. cf ecbasis captivi v. 655: ‘tincta super lectos candescat vestis eburnos’

Ln. 104 sq. — 107 sq. cf ecbasis captivi vv. 159—162: ‘continuansque dapes succinctus cursitat hospes, fungitur officiis nec non verniliter ipsis, multaque de magna creverunt fragmina coena, quae procul instructis inculcat habere canistris’

Ln. 107. cf ecbasis captivi v. 95: ‘cursitat ille strepens, paribus concurrere gaudens’

Ln. 109 sq. cf ecbasis captivi v. 156: ‘ille cubans gaudet, praelambens omne quod affert’

Ad graece scripta legenda typus graecus extrahe


GAI M. SEVER • MMDCCLX • MMDCCLXVII