Q. HORATIUS FLACCUS • OPERA ET COMMENTARII
CARM. ICARM. IICARM. IIICARM. IVCARM. SAEC.EP.SERM. ISERM. IIEPIST. IEPIST. IIA. P.

varia lectio et testimonia


opus et commentarii • varialectio et testimonia • prosodia et metra
1     d. iamdudum ausculto et cupiens tibi dicere servos
d. iamdudum ausculto et cupiens tibi dicere servos
d. iamdudum ausculto et cupiens tibi dicere servos
d. iamdudum ausculto et cupiens tibi dicere servos
d. iamdudum ausculto et cupiens tibi dicere servos
iam dudum
auscultamhic adsto
at
mihi dicere servum
serrusservus
2     pauca reformido. h. davusne? d. ita, davus, amicum
pauca reformido. h. davusne? d. ita, davus, amicum
pauca reformido. h. davusne? d. ita, davus, amicum
pauca.’ ‘reformido.’
dausne
3     mancipium domino et frugi quod sit satis, hoc est,
mancipium domino et frugi quod sit satis, hoc est,
quo ad
hic
4     ut vitale putes. h. age libertate decembri,
ut vitale putes. h. age libertate decembri,
ut vitale putes. h. age libertate decembri,
nil taletu id talevix tale
vita reputes
5     quando ita maiores voluerunt, utere: narra.
6     d. pars hominum vitiis gaudet constanter et urget
d. pars hominum vitiis gaudet constanter et urget
viciis
urguet
7     propositum; pars multa natat, modo recta capessens,
capescenscapessans
8     interdum pravis obnoxia. saepe notatus
interdum pravis obnoxia. saepe notatus
interdum pravis obnoxia. saepe notatus
parvis
obnoxa
sepe
9     cum tribus anellis, modo laeva priscus inani
leva
10     vixit inaequalis, clavum ut mutaret in horas,
vixit inaequalis, clavum ut mutaret in horas,
vixit inaequalis, clavum ut mutaret in horas,
vixit inaequalis, clavum ut mutaret in horas,
inequalesinequalis
claumclavomcluum
motar&
in orasinoras
11     aedibus ex magnis subito se conderet unde
aedibus ex magnis subito se conderet unde
edibus
subit
12     mundior exiret vix libertinus honeste;
honestae
13     iam moechus romae, iam mallet doctus athenis
iam moechus romae, iam mallet doctus athenis
iam moechus romae, iam mallet doctus athenis
maechusmechusmoecdus
doctor
adhenis
14     vivere, vortumnis quotquot sunt natus iniquis.
vivere, vortumnis quotquot sunt natus iniquis.
vivere, vortumnis quotquot sunt natus iniquis.
vertumnisvortunnis
quod quodquot quotquot tot
sternatus
15     scurra volanerius, postquam illi iusta cheragra
scurra volanerius, postquam illi iusta cheragra
ius sta
chiragrachyragraciragracyragra
16     contudit articulos, qui pro se tolleret atque
contudit articulos, qui pro se tolleret atque
contigitcontulitcontundit
tollere
17     mitteret in phimu(m) talos, mercede diurna
mitteret in phimum talos, mercede diurna
in fimumin phymumin pirgumin pyrguminfimuminphirgum
18     conductum pavit: quanto constantior isdem
conductum pavit: quanto constantior isdem
patuit
idemijsdem
19     in vitiis, tanto levius miser ac prior illo
in vitiis, tanto levius miser ac prior illo
in vitiis, tanto levius miser ac prior illo
in vitiis, tanto levius miser ac prior illo
in vitiis, tanto levius miser ac prior illo
viciis
est melius
tam nobiliustanto minus et
acrioracrius
ille
20     qui iam contento, iam laxo fune laborat.
qui iam contento, iam laxo fune laborat.
qui iam contento, iam laxo fune laborat.
qui iam contento, iam laxo fune laborat.
qui iam contento, iam laxo fune laborat.
quam
ia contento
iam contento, quamtam contento, quam
contempto
21     h. non dices hodie, quorsum haec tam putida tendant,
h. non dices hodie, quorsum haec tam putida tendant,
non dices, hodie quorsum
hae
22     furcifer? d. ad te, inquam. h. quo pacto, pessime? d. laudas
laudes
23     fortunam et mores antiquae plebis, et idem,
fortunam et mores antiquae plebis, et idem,
antique
at idem
24     siquis ad illa deus subito te agat, usque recuses,
agat ireagat isseagat usque
25     aut quia non sentis, quod clamas, rectius esse,
26     aut quia non firmus rectum defendis et haeres
aut quia non firmus rectum defendis et haeres
aut quia non firmus rectum defendis et haeres
infirmus
et
haerisheres
27     nequiquam caeno cupiens evellere plantam.
nequiquam caeno cupiens evellere plantam.
ne quitquamnequiñquam
ceno
28     romae rus optas; absentem rusticus urbem
romae rus optas; absentem rusticus urbem
romaerusromerus
obtas
29     tollis ad astra levis. si nusquam es forte vocatus
tollis ad astra levis. si nusquam es forte vocatus
si nemosin usquamsinus quamsinusquam
si nemo forte vocavit
30     ad cenam, laudas securum holus ac, velut usquam
ad cenam, laudas securum holus ac, velut usquam
ad cenam, laudas securum holus ac, velut usquam
ad cenam, laudas securum holus ac, velut usquam
cænam
olus
velud
escamusque
31     vinctus eas, ita te felicem dicis amasque,
vinctus eas, ita te felicem dicis amasque,
vinctus eas, ita te felicem dicis amasque,
vinctus eas, ita te felicem dicis amasque,
unctusvictus
invitus easvitassesvix fugias
eas.
amesque
32     quod nusquam tibi sit potandum. iusserit ad se
quod nusquam tibi sit potandum. iusserit ad se
numquam
viserit
33     maecenas serum sub lumina prima venire
maecenas serum sub lumina prima venire
maecaenasmecaenasmecenasmicenas
serusolum
34     convivam: ‘nemon oleum fert ocius? ecquis
convivam: ‘nemon oleum fert ocius? ecquis
convivam: ‘nemon oleum fert ocius? ecquis
convivam: ‘nemon oleum fert ocius? ecquis
cum vivam
feret
otius
et quishaec quis
35     audit?’ cum magno blateras clamore fugisque.
audit?’ cum magno blateras clamore fugisque.
audit?’ cum magno blateras clamore fugisque.
magna
laterasplateras
furisque
36     mulvius et scurrae, tibi non referenda precati,
mulvius et scurrae, tibi non referenda precati,
milvius
currae
37     discedunt. ‘etenim fateor me’ dixerit ille
38     ‘duci ventre levem, nasum nidore supinor,
supinisupinosuppinor
39     inbecillus, iners, siquid vis, adde, popino.
imbecillusinbecillis
40     tu cum sis quod ego et fortassis nequior, ultro
ultra
41     insectere velut melior verbisque decoris
insectere velut melior verbisque decoris
velud
vebisne
42     obvolvas vitium?’ quid, si me stultior ipso
obvolvas vitium?’ quid, si me stultior ipso
obvolvas vitium?’ quid, si me stultior ipso
obvolvas vitium?’ quid, si me stultior ipso
obvolvesobvolvis
sine
astutior
ipse
43     quingentis empto drachmis deprenderis? aufer
quingentis empto drachmis deprenderis? aufer
quingentis empto drachmis deprenderis? aufer
emptisemptos
dracmisdragmis
dependerisdephenderis
44     me voltu terrere; manum stomachumque teneto,
me voltu terrere; manum stomachumque teneto,
vultu
manu
45     dum quae crispini docuit me ianitor edo.
dum quae crispini docuit me ianitor edo.
dumqaedumque
chrispinicrisippicrissippicrysippi
46     te coniunx aliena capit, meretricula davum:
te coniunx aliena capit, meretricula davum:
te coniunx aliena capit, meretricula davum:
coniuxiunx
si aliena
clavum
47     peccat uter nostrum cruce dignius? acris ubi me
peccat uter nostrum cruce dignius? acris ubi me
crece
dignus
48     natura intendit, sub clara nuda lucerna
natura intendit, sub clara nuda lucerna
incendit
lucerna nuda
49     quaecumque excepit turgentis verbera caudae
quaecumque excepit turgentis verbera caudae
quaecumque excepit turgentis verbera caudae
quaecumque excepit turgentis verbera caudae
quecumque
accepitexcaepitexcipitexcoepit
excipit urgentis se
turientisurgentis
50     clunibus aut agitavit equum lasciva supinum,
clunibus aut agitavit equum lasciva supinum,
aequmequm
suppinum
51     dimittit neque famosum neque sollicitum, ne
52     ditior aut formae melioris meiat eodem.
ditior aut formae melioris meiat eodem.
ditior aut formae melioris meiat eodem.
didtior
forme
edem
53     tu cum proiectis insignibus, anulo equestri
tecum
54     romanoque habitu, prodis ex iudice dama,
clamadamma
55     turpis odoratum caput obscurante lacerna,
lucerna
56     non es quod simulas? metuens induceris atque
non es quod simulas? metuens induceris atque
simulas,
educeris
57     altercante libidinibus tremis ossa pavore.
aliter candentealtercantibusalternante
58     quid refert, uri virgis ferroque necari
quid refert, uri virgis ferroque necari
quid refert, uri virgis ferroque necari
quid refert, uri virgis ferroque necari
refertum
referturreferturi
uniurgi
vinciri urivirgis uri
59     auctoratus eas, an turpi clausus in arca,
auctoratus eas, an turpi clausus in arca,
turbi
archa
60     quo te demisit peccati conscia erilis,
quo te demisit peccati conscia erilis,
quo te demisit peccati conscia erilis,
dimisit
demisit pectati conscia erilisdemisit pectati conscia herilispeccati conscia herilis demisitpeccati demisit conscia herilispeccatis dimisit conscia herilis
herilis
61     contractum genibus tangas caput? estne marito
contractum genibus tangas caput? estne marito
contractucontractu ut
capud
62     matronae peccantis in ambo iusta potestas,
ambos
63     in corruptorem vel iustior? illa tamen se
etenim
64     non habitu mutatve loco peccatve superne,
non habitu mutatve loco peccatve superne,
non habitu mutatve loco peccatve superne,
non habitu mutatve loco peccatve superne,
motatve
peccatve loco mutatve
peccatnepeccatquespectetque
pudentersequens, tesupermaesupernaesuperbesupine
65     cum te formidet mulier neque credat amanti.
cum te formidet mulier neque credat amanti.
cum te formidet mulier neque credat amanti.
se
formidat
credit
66     ibis sub furcam prudens dominoque furenti
ibis sub furcam prudens dominoque furenti
imprudens
prudenti
67     conmittes rem omnem et vitam et cum corpore famam
conmittes rem omnem et vitam et cum corpore famam
conmittes rem omnem et vitam et cum corpore famam
commitesconmittas
famam et cum corpore vitam
cum
68     evasti: credo, metues doctusque cavebis:
evasti: credo, metues doctusque cavebis:
evasit
doctus metuensquemetuens doctusque
69     quaeres, quando iterum paveas iterumque perire
quaeres, quando iterum paveas iterumque perire
quaeres, quando iterum paveas iterumque perire
quae resquaerisqueresqueris
iterum
pecces
70     possis, o totiens servus. quae belua ruptis,
possis, o totiens servus. quae belua ruptis,
possis, o totiens servus. quae belua ruptis,
possis, o totiens servus. quae belua ruptis,
tocienstocies
servos
que
belvarua
71     cum semel effugit, reddit se prava catenis?
cum semel effugit, reddit se prava catenis?
se me
pravepriva
72     ‘non sum moechus’ ais. neque ego hercule fur, ubi vasa
‘non sum moechus’ ais. neque ego hercule fur, ubi vasa
‘non sum moechus’ ais. neque ego hercule fur, ubi vasa
‘non sum moechus’ ais. neque ego hercule fur, ubi vasa
mechusmoecusmoelchus
aioait
ercule
visa
73     praetereo sapiens argentea. tolle periclum:
praetereo sapiens argentea. tolle periclum:
pretereopretero
perictum
74     iam vaga prosiliet frenis natura remotis.
iam vaga prosiliet frenis natura remotis.
iam vaga prosiliet frenis natura remotis.
tunc
prosiluit
nata
75     tune mihi dominus, rerum imperiis hominumque
76     tot tantisque minor, quem ter vindicta quaterque
77     inposita haud umquam misera formidine privet?
inposita haud umquam misera formidine privet?
inposita haud umquam misera formidine privet?
inposita haud umquam misera formidine privet?
imposita
haut
unquam
brivatprivat
78     adde super, dictis quod non levius valeat; nam,
supra
79     sive vicarius est, qui servo paret, uti mos
sive vicarius est, qui servo paret, uti mos
paratparet par
ut est mosut imos
80     vester ait, seu conservus, tibi quid sum ego? nempe
vester ait, seu conservus, tibi quid sum ego? nempe
vester ait, seu conservus, tibi quid sum ego? nempe
agit
conservos
quod
81     tu, mihi qui imperitas, aliis servis miser atque
tu, mihi qui imperitas, aliis servis miser atque
inperitas
alii
82     duceris ut nervis alienis mobile lignum.
duceris ut nervis alienis mobile lignum.
duceres
signum
83     quisnam igitur liber? sapiens sibi qui imperiosus,
quisnam igitur liber? sapiens sibi qui imperiosus,
quis nam
que
84     quem neque pauperies neque mors neque vincula terrent,
85     responsare cupidinibus, contemnere honores
responsare cupidinibus, contemnere honores
contempnere
honorem
86     fortis, et in se ipso totus, teres atque rotundus,
fortis, et in se ipso totus, teres atque rotundus,
totus teres,
terr&
87     externi nequid valeat per leve morari,
externi nequid valeat per leve morari,
ne quit
perlevaperleveplevet
88     in quem manca ruit semper fortuna. potesne
manna
89     ex his ut proprium quid noscere? quinque talenta
propium
90     poscit te mulier, vexat foribusque repulsum
91     perfundit gelida, rursus vocat: eripe turpi
92     colla iugo liber, ‘liber sum’ dic age. non quis.
liber
93     urget enim dominus mentem non lenis et acris
urget enim dominus mentem non lenis et acris
urguet
acres
94     subiectat lasso stimulos versatque negantem.
subiectat lasso stimulos versatque negantem.
subiectat lasso stimulos versatque negantem.
subiectat lasso stimulos versatque negantem.
lasso, stimulos
stimulus
vexatque
neganti
95     vel cum pausiaca torpes, insane, tabella,
vel cum pausiaca torpes, insane, tabella,
topenstorp&
insanæ
96     qui peccas minus atque ego, cum fulvi rutubaeque
qui peccas minus atque ego, cum fulvi rutubaeque
quid
ego
97     aut pacideiani contento poplite miror
aut pacideiani contento poplite miror
paci deianipacidae iampacidianiplacidae ianiplacide ianiplacideaniplacidi ianiplacidiani
contempto
98     proelia rubrica picta aut carbone, velut si
proelia rubrica picta aut carbone, velut si
praelia
velud
99     re vera pugnent, feriant vitentque moventes
morientesmoventis
100     arma viri? nequam et cessator davus; at ipse
arma viri? nequam et cessator davus; at ipse
et
daus
101     subtilis veterum iudex et callidus audis.
subtilis veterum iudex et callidus audis.
v&eret
calidus
102     nil ego, si ducor libo fumante: tibi ingens
nil ego, si ducor libo fumante: tibi ingens
nihil
seductorsi ductor
103     virtus atque animus cenis responsat opimis?
virtus atque animus cenis responsat opimis?
virtus atque animus cenis responsat opimis?
caenis
respondat
opinis
104     obsequium ventris mihi perniciosius est cur?
perniciosuspernitiosiuspernitiosus
105     tergo plector enim. qui tu inpunitior illa,
tergo plector enim. qui tu inpunitior illa,
tergo plector enim. qui tu inpunitior illa,
tergo plector enim. qui tu inpunitior illa,
tergo plector enim. qui tu inpunitior illa,
tergo plector. enim qui
qui dumquidquid tu
tu
impiniciorimpunitiorinpunicior
ulla
106     quae parvo sumi nequeunt, obsonia captas?
quae parvo sumi nequeunt, obsonia captas?
quae parvo sumi nequeunt, obsonia captas?
que
aruosum in
ipsoniaopsonia
107     nempe inamarescunt epulae sine fine petitae
petite
108     inlusique pedes vitiosum ferre recusant
inlusique pedes vitiosum ferre recusant
inlusique pedes vitiosum ferre recusant
inlusique pedes vitiosum ferre recusant
collapsiqueillusiqueinclusiqueinflatiquelassatique
illuduntque pedes vitiosum et ferre
pedes
viciosum
109     corpus. an hic peccat, sub noctem qui puer uvam
corpus. an hic peccat, sub noctem qui puer uvam
peccavit
nocte
110     furtiva mutat strigili: qui praedia vendit,
furtiva mutat strigili: qui praedia vendit,
furtiva mutat strigili: qui praedia vendit,
furtivam
motat
predia
111     nil servile gulae parens habet? adde, quod idem
nil servile gulae parens habet? adde, quod idem
servire
gule
112     non horam tecum esse potes, non otia recte
non horam tecum esse potes, non otia recte
putes
ocia
113     ponere teque ipsum vitas fugitivus et erro,
ponere teque ipsum vitas fugitivus et erro,
ponere teque ipsum vitas fugitivus et erro,
vitans
fugitivos
et errasut errasut erro
114     iam vino quaerens, iam somno fallere curam,
querens
115     frustra: nam comes atra premit sequiturque fugacem.
sequturque
116     h. unde mihi lapidem? d. quorsum est opus? h. unde sagittas?
117     d. aut insanit homo aut versus facit. h. ocius hinc te
otius
118     ni rapis, accedes opera agro nona sabino.
nova

TESTIMONIA


Ln. 1. cf ecbasis captivi v. 123: ‘iam dudum ausculto, sed dicere plura retardo’

Ln. 4. ‘age libertate decembri’ Acr. ad eerm. II 7, 39

Ln. 4. cf Ioann. Saresber. policr. lib. I prol. [III 14 Giles]: ‘sic dum corrigat Horatius, etiam semis, ut decembri libertate utantur, indulget’

Ln. 6—8. ‘pars — obnoxia’ Hildebert. moral. philos. p. 979

Ln. 14. Prisc. XVII 7, 45

Ln. 15—16. cf. Pers. 5, 59 sq.: ‘sed cum lapidosa cheragra fregerit articulos’

Ln. 24. cf Auson. epist. 4, 31: ‘subsidisque fero? moneo tamen, usque recuses’

Ln. 34. ‘conuiuam — ocius’ florileg. Nostradam. 188

Ln. 35. ‘magno — furisque’ florileg. Cusanum (non Nostradam.) ‘magno blateras clamore’

Ln. 35. Eutychis ars II 13 p. 481 K.

Ln. 35—36. ‘dicimus etiam hic mulius, lii, pro custode mulorum; unde Horatius: blateras clamore (clamo cod.) fugisque † mulius’

Ln. 35—36. glossar. Mai class. auct. VIII 340

Ln. 36. ‘tibi — precati’ Prisc. XVIIl 25, 230

Ln. 39. glossar. Mai class. auct. VIII 424

Ln. 40. florileg. Nostradam. 188

Ln. 41—42. ‘verbisque — vitium’ schol. Pers. 5, 106

Ln. 58. cf Senec. epist. 37, 1: ‘uri vinciri ferroque necari’

Ln. 74. cf ecbasis captivi v. 1040: ‘tunc vaga prosiluit frenis natura remotis’

Ln. 85. ‘ut supra: responsare cupidinibus’ Porph. ad II 7, 104

Ln. 86. Augustin. de quantitate animae 27 [I 414-c Ben.]

Ln. 86. cf Auson. ed. 16, 5 eq. ‘securus, mundi instar habens, teres atque rotundas externae nequid labris per levia sidat’

Ln. 88. ‘in — fortuna’ florileg. Parisin. 8069 Nostradam. 188

Ln. 92. colla iugo liber, ‘liber sum’ dic age. non quis.

Ln. 107. Hildebert. moral. philos. 985

Ln. 109—110. ‘an — strigili?’ Prisc. VII 14, 70

Ln. 113. ‘et hic erro, nis. i. vagus quilibet et instabilis; unde Horatius in sermonibus: teque — erro’ gloss. Mai class. auct. VIII 186

Ad graece scripta legenda typus graecus extrahe


GAI M. SEVER • MMDCCLX • MMDCCLXVII