Q. HORATIUS FLACCUS • OPERA ET COMMENTARII
CARM. ICARM. IICARM. IIICARM. IVCARM. SAEC.EP.SERM. ISERM. IIEPIST. IEPIST. IIA. P.

varia lectio et testimonia


opus et commentarii • varialectio et testimonia • prosodia et metra
1     si bene te novi, metues, liberrime lolli,
2     scurrantis speciem praebere, professus amicum.
spetiem
3     ut matrona meretrici dispar erit atque
4     discolor, infido scurrae distabit amicus.
scurra
5     est huic diversum vitio vitium prope maius,
est huic diversum vitio vitium prope maius,
est huic diversum vitio vitium prope maius,
etpost
vicio vicium
propeius
6     asperitas agrestis et inconcinna gravisque,
7     quae se commendat tonsa cute, dentibus atris,
quae se commendat tonsa cute, dentibus atris,
quae se commendat tonsa cute, dentibus atris,
quae se commendat tonsa cute, dentibus atris,
quae se commendat tonsa cute, dentibus atris,
quae se
commendat quae se intonsa cutequae cute se intonsa commendatque se comendat tensa cute
conmendat
tensa
tons acute
8     dum volt libertas dici mera veraque virtus.
dum volt libertas dici mera veraque virtus.
vult
mera dici
9     virtus est medium vitiorum et utrimque reductum.
virtus est medium vitiorum et utrimque reductum.
virtus est medium vitiorum et utrimque reductum.
viciorum
utrinqueutrumque
redictum
10     alter in obsequium plus aequo pronus et imi
quo
11     derisor lecti sic nutum divitis horret,
12     sic iterat voces et verba cadentia tollit,
sic iterat voces et verba cadentia tollit,
sic iterat voces et verba cadentia tollit,
verat
set
cadencia
13     ut puerum saevo credas dictata magistro
sevo
14     reddere vel partis mimum tractare secundas;
reddere vel partis mimum tractare secundas;
precispartespatris
minimumnimium
15     alter rixatur de lana saepe caprina,
alter rixatur de lana saepe caprina,
alter rixatur de lana saepe caprina,
rixatorrixatus
sepe
caprina et
16     propugnat nugis armatus: ‘scilicet ut non
propugnat nugis armatus: ‘scilicet ut non
nugis, armatus scilicet: ‘ut
animatus
17     sit mihi prima fides?’ et ‘vere quod placet ut non
quid
18     acriter elatrem? pretium aetas altera sordet.’
acriter elatrem? pretium aetas altera sordet.’
acriter elatrem? pretium aetas altera sordet.’
precium
etas
aetas
19     ambigitur quid enim? castor sciat an docilis plus;
dolichosdolicis
20     brundisium minuci melius via ducat an appi.
brundisium minuci melius via ducat an appi.
brundisium minuci melius via ducat an appi.
brundusium
minutinumici
appii
21     quem damnosa venus, quem praeceps alea nudat,
quem damnosa venus, quem praeceps alea nudat,
quem damnosa venus, quem praeceps alea nudat,
quemdam nosa
dampnosa
alaea
22     gloria quem supra vires et vestit et unguit,
ung&ungitunguet
23     quem tenet argenti sitis inportuna famesque,
importuna
24     quem paupertatis pudor et fuga, dives amicus,
amicus dives
25     saepe decem vitiis instructior, odit et horret,
saepe decem vitiis instructior, odit et horret,
saepe decem vitiis instructior, odit et horret,
saepe decem vitiis instructior, odit et horret,
saepe decem vitiis instructior, odit et horret,
sepe
viciis
instructor
horret et odit
orret
26     aut, si non odit, regit ac veluti pia mater
velut
27     plus quam se sapere et virtutibus esse priorem
sepere
28     volt et ait prope vera: ‘meae – contendere noli –
volt et ait prope vera: ‘meae – contendere noli –
volt et ait prope vera: ‘meae – contendere noli –
volt et ait prope vera: ‘meae – contendere noli –
vult
et
ait
maeaemecummihi
29     stultitiam patiuntur opes, tibi parvola res est:
stultitiam patiuntur opes, tibi parvola res est:
stultitiam patiuntur opes, tibi parvola res est:
stulticiam
paciunturpatiantur
parvula
30     arta decet sanum comitem toga: desine mecum
arta decet sanum comitem toga: desine mecum
arta decet sanum comitem toga: desine mecum
arctaatra
toga
dessinedissine
31     certare.’ eutrapelus cuicumque nocere volebat
32     vestimenta dabat pretiosa; beatus enim iam
preñiosa
33     cum pulchris tunicis sumet nova consilia et spes,
cum pulchris tunicis sumet nova consilia et spes,
cum pulchris tunicis sumet nova consilia et spes,
pulcris
fumetsumit
&spesexspes
34     dormiet in lucem, scorto postponet honestum
35     officium, nummos alienos pascet, ad imum
officium, nummos alienos pascet, ad imum
offitium
pascet ad
36     thraex erit aut holitoris aget mercede caballum.
thraex erit aut holitoris aget mercede caballum.
thraex erit aut holitoris aget mercede caballum.
thraex erit aut holitoris aget mercede caballum.
thraex erit aut holitoris aget mercede caballum.
thraex erit aut holitoris aget mercede caballum.
thraxthrextraxtrex
traxerit
at
helitorisolitoris
agiteget
mecede
37     arcanum neque tu scrutaberis illius umquam,
arcanum neque tu scrutaberis illius umquam,
arcanum neque tu scrutaberis illius umquam,
arcanum neque tu scrutaberis illius umquam,
arcanum neque tu scrutaberis illius umquam,
archanum
nec
scrutaveris
iliusolliusullius
unquam
38     conmissumque teges et vino tortus et ira.
39     nec tua laudabis studia aut aliena reprendes,
nec tua laudabis studia aut aliena reprendes,
ne
rependensrependesrepraendesreprehendis
40     nec, cum venari volet ille, poemata panges.
nec, cum venari volet ille, poemata panges.
nec, cum venari volet ille, poemata panges.
nec, cum venari volet ille, poemata panges.
ne
necum
volt& & ille
pangasplangasplanges
41     gratia sic fratrum geminorum amphionis atque
gratia sic fratrum geminorum amphionis atque
gratia sic fratrum geminorum amphionis atque
gracia
si
amphyonis
42     zethi dissiluit, donec suspecta severo
tethizeti
43     conticuit lyra. fraternis cessisse putatur
conticuit lyra. fraternis cessisse putatur
conticuit lyra. fraternis cessisse putatur
continuit
lira
probatur
44     moribus amphion: tu cede potentis amici
caede
45     lenibus imperiis, quotiensque educet in agros
lenibus imperiis, quotiensque educet in agros
lenibus imperiis, quotiensque educet in agros
levibus
quociensque
quociens quoque ducitquociensque educitquotiens educetquotiens quoque ducitquotiensque ducetquotiensque ducitquotiensque educit
46     aetolis onerata plagis iumenta canesque,
aetolis onerata plagis iumenta canesque,
aeoliisaetholiisaetholisaetholusaetoliisetholis
honerata
47     surge et inhumanae senium depone camenae,
surge et inhumanae senium depone camenae,
sinium
camaenaecamenecamoenae
48     cenes ut pariter pulmenta laboribus empta:
caenes
49     romanis sollemne viris opus, utile famae
romanis sollemne viris opus, utile famae
solennesollempnesollenne
utilae
50     vitaeque et membris, praesertim cum valeas et
presertim
51     vel cursu superare canem vel viribus aprum
52     possis. adde, virilia quod speciosius arma
spetiosius
53     non est qui tractet: scis, quo clamore coronae
non est qui tractet: scis, quo clamore coronae
quo damore
corone
54     proelia sustineas campestria. denique saevam
praeliaprelia
55     militiam puer et cantabrica bella tulisti
miliciam
56     sub duce, qui templis parthorum signa refigit
sub duce, qui templis parthorum signa refigit
partorum
refixit
57     nunc et, siquid abest, italis adiudicat armis.
nunc et, siquid abest, italis adiudicat armis.
nunc et, siquid abest, italis adiudicat armis.
abest: italis. adiudicat
aliis
arvis
58     ac ne te retrahas et inexcusabilis absis:
ac ne te retrahas et inexcusabilis absis:
inexcussabilis
abstes
59     quamvis nil extra numerum fecisse modumque
60     curas, interdum nugaris rure paterno:
61     partitur lintres exercitus, actia pugna
partitur lintres exercitus, actia pugna
partitur lintres exercitus, actia pugna
partitus
lyntres
ex ecritus
62     te duce per pueros hostili more refertur;
mole
63     adversarius est frater, lacus hadria, donec
adria
64     alterutrum velox victoria fronde coronet.
65     consentire suis studiis qui crediderit te,
consentire suis studiis qui crediderit te,
studio suo
te, ¦¦ fautor utroque – te ¦¦ fautor, utroque
66     fautor utroque tuum laudabit pollice ludum.
67     protinus ut moneam – siquid monitoris eges – tu
protinus ut moneam – siquid monitoris eges – tu
protenus
et
eges tuegestues gestu
68     quid de quoque viro et cui dicas, saepe videto.
quid de quoque viro et cui dicas, saepe videto.
quid de quoque viro et cui dicas, saepe videto.
quid, de quoque viro, et
sepe
caveto
69     percontatorem fugito; nam garrulus idem est
percontatorem fugito; nam garrulus idem est
percontatorem fugito; nam garrulus idem est
percontatorem fugito; nam garrulus idem est
percontatorem fugito; nam garrulus idem est
percunctatorem
garulus
idemst
test
est
70     nec retinent patulae conmissa fideliter aures
auraes
71     et semel emissum volat inrevocabile verbum.
volat emissum semel
72     non ancilla tuum iecur ulceret ulla puerve
amcilla
73     intra marmoreum venerandi limen amici,
74     ne dominus pueri pulchri caraeve puellae
ne dominus pueri pulchri caraeve puellae
ne dominus pueri pulchri caraeve puellae
ne dominus pueri pulchri caraeve puellae
ne dominus pueri pulchri caraeve puellae
te dominus pulcri pueri
dominidomus
pueri dominuspuri dominus
pulchri pueri
caeraevecarevekareve
75     munere te parvo beet aut incommodus angat.
76     qualem commendes, etiam atque etiam aspice, ne mox
qualem commendes, etiam atque etiam aspice, ne mox
qualem commendes, etiam atque etiam aspice, ne mox
qulem
commendas
eciam atque eciam respice
77     incutiant aliena tibi peccata pudorem.
incu vantincuciant
78     fallimur et quondam non dignum tradimus; ergo
fallimur et quondam non dignum tradimus; ergo
quendam
dignos
79     quem sua culpa premet, deceptus omitte tueri,
quem sua culpa premet, deceptus omitte tueri,
quem sua culpa premet, deceptus omitte tueri,
quae
premit
premit & deceptus
80     ut penitus notum, si temptent crimina, serves
ut penitus notum, si temptent crimina, serves
utpaenitus
crimine
81     tuterisque tuo fidentem praesidio: qui
tuterisque tuo fidentem praesidio: qui
tuterisque tuo fidentem praesidio: qui
tuerisque
fidens estfidenterfidentesfindentem
presidio
82     dente theonino cum circumroditur, ecquid
&quidecquiet quid
83     ad te post paulo ventura pericula sentis?
paulo post
84     nam tua res agitur, paries cum proximus ardet,
iam tuanam iam tuatum tuatunc tua
85     et neglecta solent incendia sumere vires.
neclecta
86     dulcis inexpertis cultura potentis amici:
dulcis inexpertis cultura potentis amici:
inexperti
amici: ¦¦ expertus metuet – amici. ¦¦ expertus metuet
87     expertus metuet. tu, dum tua navis in alto est,
expertus metuet. tu, dum tua navis in alto est,
expertus metuet. tu, dum tua navis in alto est,
metuit
altost
est
88     hoc age, ne mutata retrorsum te ferat aura.
hoc age, ne mutata retrorsum te ferat aura.
hoc age, ne mutata retrorsum te ferat aura.
cave
motata
unda
89     oderunt hilarem tristes tristemque iocosi,
hylares
90     sedatum celeres, agilem navumque remissi;
sedatum celeres, agilem navumque remissi;
sedatum celeres, agilem navumque remissi;
agiles
gnavuumquemanuumque
remissi, ¦¦ oderunt – remissi, ¦¦ potores bibuli media de nocte falerni ¦¦ oderunt – remissi, ¦¦ potores liquidi media de luce falerni ¦¦ oderunt – remissi, ¦¦ potores vetuli media de nocte falerni ¦¦ oderunt – remissi, ¦¦ potores bibuli media de nocte phalerni ¦¦ oderunt
91     oderunt porrecta negantem pocula, quamvis
negantem porrecta
92     nocturnos iures te formidare tepores.
vapores
93     deme supercilio nubem: plerumque modestus
94     occupat obscuri speciem, taciturnus acerbi.
spetiem
95     inter cuncta leges et percontabere doctos,
doctus
96     qua ratione queas traducere leniter aevum,
qua ratione queas traducere leniter aevum,
rationes
aevuum
97     num te semper inops agitet vexetque cupido,
num te semper inops agitet vexetque cupido,
num te semper inops agitet vexetque cupido,
non
senper
inobs
98     num pavor et rerum mediocriter utilium spes,
namneneunon
99     virtutem doctrina paret naturane donet,
virtutem doctrina paret naturane donet,
virtutem doctrina paret naturane donet,
doctrina
parat
natura ne
100     quid minuat curas, quid te tibi reddat amicum,
101     quid pure tranquillet, honos an dulce lucellum
onos
102     an secretum iter et fallentis semita vitae.
103     me quotiens reficit gelidus digentia rivus,
me quotiens reficit gelidus digentia rivus,
me quotiens reficit gelidus digentia rivus,
quociens
digencia
rius
104     quem mandela bibit, rugosus frigore pagus,
quem mandela bibit, rugosus frigore pagus,
quae
rogosus
105     quid sentire putas, quid credis, amice, precari?
quid sentire putas, quid credis, amice, precari?
quod
putes
106     ‘sit mihi quod nunc est, etiam minus, ut mihi vivam
‘sit mihi quod nunc est, etiam minus, ut mihi vivam
‘sit mihi quod nunc est, etiam minus, ut mihi vivam
quid
& ut
& mihi
107     quod superest aevi, siquid superesse volunt di;
quod superest aevi, siquid superesse volunt di;
evi
dii
108     sit bona librorum et provisae frugis in annum
sit bona librorum et provisae frugis in annum
spes
provise
109     copia neu fluitem dubiae spe pendulus horae.’
copia neu fluitem dubiae spe pendulus horae.’
copia neu fluitem dubiae spe pendulus horae.’
ne
dubiadubie
auraehoreore
110     sed satis est orare iovem quae ponit et aufert:
sed satis est orare iovem quae ponit et aufert:
sed satis est orare iovem quae ponit et aufert:
haecset
quaquequi
donatdonetponat
111     det vitam, det opes: aequum mi animum ipse parabo.
det vitam, det opes: aequum mi animum ipse parabo.
det vitam, det opes: aequum mi animum ipse parabo.
det vitam, det opes: aequum mi animum ipse parabo.
det vitam, det opes: aequum mi animum ipse parabo.
ded
aecumequum
mihi aequum animum
michimihi
animum mihi ego ipse parabo

TESTIMONIA


Ln. 1. cf Senec. epist. 16, 7: ‘iam ab initio, si bene te novi, circumspicies quid haec epistula munusculi attulerit’

Ln. 8—18.: ‘Ut matrona — elatrem’ florileg. Nostradam.

Ln. 12. cf ‘verba dubie cadentia’ Senec. epist. 49, 7

Ln. 19 sq. Ioannes Saresberiensis policrat. V 6

Ln. 21. cf Persius 5, 57 sq.: ‘hunc alea decoquit, ille in venerem putris’

Ln. 21. cf Ovid. ex Ponto I 10, 33 et Catonis distich. IIII 10, 1: ‘veneris damnosa voluptas’

Ln. 21—48. florileg. Nostradam.

Ln. 36. ‘aut — caballum’ glossarium Mai [classic. auct. VIII 394]

Ln. 37 sq. Hildebertus moral. philos. p. 984

Ln. 37—39. ‘archanum tu scrutaberis — reprendes’ florilegium Paris. 8818-a

Ln. 39. Hildebertus moral. philos. p. 989

Ln. 40. Eutyches II 7

Ln. 44 sq. ‘tu — imperiis’ Hildebertus moral. philos. p. 989

Ln. 51. cf ecbasis captivi v. 478: ‘non cursu superabo canem nec viribus aprum’

Ln. 61 sq. huc respexit Auson. Mosell. 211 sq.: ‘cum Venus Actiacis Augusti laeta triumphis, ludere lascivos fera proelia iussit Amores, qualia Niliacae classes Latiaeque triremes subter Apollineae gesserunt Leucados arces, aut Pompeiani Mylasena pericula belli Euboicae referunt per Averna sonantia cymbae’

Ln. 65 sq. florileg. Nostradam.

Ln. 65 sq. Hildebertus moral. philos. p. 989

Ln. 65 sq. Ioannes Saresberiensis policrat. III 4

Ln. 66. cf ecbasis captivi v. 1164: ‘vulpes hunc gemino collaudat pollice ludum’

Ln. 68. ecbasis captivi u. 1084 + 68—71 floril. Paris. 8818-a

Ln. 68—71. Hildeb. moral. phil. p. 985

Ln. 68—92. ‘quid — pocula’ florileg. Nostradam.

Ln. 69. Donatus ad Terent. hecyr. I 2, 34

Ln. 69. cf ecbasis captivi v. 1188: ‘excors, follus eques, ab- normis garrulus idem est’

Ln. 71. schol. Bamb., non Acr., ad art. poet. 390

Ln. 71. cf ecbasis captivi v. 1050: ‘nam semel — verbum’

Ln. 71. cf Appuleius de magia c. 83 p. 568

Ln. 71. Oudendorp.: ‘si verba ita, ut poetae aiunt, pinnis apta volgo volarent’

Ln. 71. Sulpic. Sever. v. b. Martini praefat.: ‘emissus semel non queat revocari’

Ln. 71. Cassiodor. var. praef. [t. I 1-a Gar.]: ‘addebam, debere illos Flacci dicta recolere, qui monet, quid periculi vox praecipitata possit incurrere’

Ln. 71. Augustin. ep. VII t. II p. 32: ‘nullum unquam verbum, quod revocare vellet, emisit’

Ln. 72. ‘non — ulla’ Hildebertus moral. philos. p. 989

Ln. 76 sq. florilegium Paris. 8818-a

Ln. 76—81. ‘qualem — praesidio’ Hildebertus moral. philos. p. 989

Ln. 79. Cledonius p. 78 K.: ‘certus omitte tueri’

Ln. 79. Pompeius comment. p. 280 K.: ‘praesens sua culpa ire deceptus omittit et veri’

Ln. 79. cf ecbasis captivi vt. 1047: ‘te tua culpa premit’

Ln. 82. cf Hieronym. epist. 57. [II p. 78]: ‘canino dente rodere’

Ln. 84. ecb. captivi v. 1088

Ln. 84. tractatus de duce Ernesto 32. [VII 236 H.]

Ln. 84. monument. Germaniae Pertz. II p. 183

Ln. 84. Io. Saresberiensis vita s. Anselmi [V p. 341 ed. Giles.]

Ln. 84. Ioannes Victoriensis VI 11 p. 444 B.

Ln. 84. Caesarius vita s. Engelberti I 4 p. 298 Boehmer.

Ln. 84. Volcmari chronica ed. Boehmer. p. 60

Ln. 84. cf epist. Eugenii papae III ad Wibaldum abbatem [apud Marten. vett. scriptt. ampl. coll. II 353-c]: ‘sicut ait poeta: res tua nunc agitur, paries cum proximus ardet’

Ln. 84. ‘paries — ardet’ s. Thomas epist. 130 ad Gilbertum [III p. 289 ed. Giles.]

Ln. 84 sq. flor. 8818-a

Ln. 84 sq. Hildeb. moral. phil. p. 989

Ln. 85. cf ecbasis captivi v. 1086: ‘nam neglecta — vires’

Ln. 86—92. ‘dulcis — pocula’ Hildebertus moral. philos. p. 989

Ln. 87 sq. cf ecbasis captivi v. 1047 sq.: ‘tu dum — te vehat aura’

Ln. 87—89. florilegium Paris. 8818-a

Ln. 89. cf ecbasis captivi v. 992: ‘oderunt hilarem moesti tristemque iocosi’

Ln. 89. cf Wernherus de Elmendorf. [Hauptii antiqu. Germ. ann. IIII p. 311] vv. 983—987

Ln. 89 sq. ‘Oderunt ylarem tristes tristemque iocosi Sedatum seleres agilem graiumque remissi’

Ln. 89. floril. Basil. F. IV. 38

Ln. 90 sq. florilegium Paris. 8818-a

Ln. 93 sq. Hildebertus moral. philos. p. 989

Ln. 93 sq. cf Ausonius prolog. ed. 7 v. 2: ‘pone supercilium’

Ln. 93—102. florileg. Nostradam.

Ln. 95. Priscianus instit. XVIII 4, 50

Ln. 96. cf Vergil. cul. 97: ‘securam placido traducit pectore vitam’

Ln. 97. Hildebertus moral. philos. p. 989

Ln. 97. Ioannes Saresberiensis policrat. III 9

Ln. 101. cf Phaedr. III prol. 26: ‘dulce ... lucrum’

Ln. 105 sq. florileg. Nostrad.

Ln. 108 sq. florileg. Kostradam.

Ln. 108 sq. cf Ioannes Saresberiensis epist. 188: ‘est bona librorum Domino propitio et provisae frugis in annum copia. caetera Dominus ministrabit’

Ln. 109 sq. ‘satis orare Iovem — parabo’ Ioannes Saresberiensis policrat. 1119

Ln. 111. ‘det vitam — opes’ ecbasis captivi v. 822

Ln. 111. cf Ovid. trist. V 11, 16: ‘nec vitam nec opes nec ius mihi civis ademit’

Ln. 111. Ovid. ex Ponto II 1, 53: ‘di tibi dent annos! a te nam cetera sumes’

Ad graece scripta legenda typus graecus extrahe


GAI M. SEVER • MMDCCLX • MMDCCLXVII